Stoere uitspraken pakten verkeerd uit

Even konden wij ons deze week in een ver verleden wanen. Het beeld van de lange rijen klanten voor de filialen van de noodlijdende Britse bank Northern Rock, om hun spaargeld veilig te stellen is in Europa in geen jaren vertoond. Hoe heeft het zover kunnen komen?

Northern Rock is vooral actief als hypotheekverstrekker, die zijn geld op de kapitaalmarkt leent om daarmee hypotheken te kunnen verstrekken. De onderneming heeft de afgelopen jaren steeds meer kortlopend schuldpapier uitgegeven om daarmee langlopende hypotheken te verkopen. Het blinde vertrouwen in een continue stroom aan goedkoop geld heeft de bank in de problemen gebracht, en daar hoeft niemand medelijden mee te hebben.

Bezwaarlijker is het wanneer particuliere spaarders daardoor verliezen dreigen te lijden. Consumenten moeten ervan op aan kunnen dat hun geld veilig is bij een bank. Dat daarvoor scherper toezicht op de bankensector nodig is heeft het geval van Northern Rock, en eerder de twee Duitse Landesbanken, wel bewezen. Maar in tijden van crisis is er geen plaats voor een discussie over regelgeving, dan moet er worden opgetreden.

Mervyn King, de president van de Bank of England, uitte aan het begin van de kredietcrisis scherpe kritiek op het optreden van de Europese Centrale Bank en haar Amerikaanse tegenhanger, de Fed. Het beschikbaar stellen van miljarden aan krediet zou onverantwoordelijk opererende banken redden, waardoor zij niet leren dat risicovol gedrag gevolgen kan hebben. Het zou in de toekomst zelfs meer crises uitlokken omdat banken ervan uitgaan dat de centrale bank ze uiteindelijk toch wel redt.

King wilde zich met zijn uitspraken een standvastig en betrouwbaar centraal bankier tonen. Zijn standpunt verdient lof, ware het niet dat de keerzijde in dit geval was dat klanten van Northern Rock hun geld kwijt dreigden te raken. Toen hij zijn stoere uitspraken deed had King eerst moeten kijken of er in Engeland banken in de problemen zouden kunnen raken. Zo openlijk op je uitspraken moeten terugkomen is funest voor het vertrouwen dat een centrale bank nodig heeft om goed te kunnen werken.

Het gevolg is bekend: in paniek renden de klanten van Northern Rock naar de kantoren om hun geld veilig te stellen. De Britse minister van financiën, Alistair Darling, werd door de grote onrust gedwongen de tegoeden van klanten bij Northern Rock te garanderen. De vertrouwenscrisis die bij klanten uitbrak heeft uiteindelijk een veel grotere schade berokkend aan het financiële stelsel dan het redden van een bank die te veel risico nam ooit had kunnen doen.

De gezamenlijke acties van de ECB en Fed om de markten van liquiditeit te voorzien zijn tot nu toe effectief geweest om het vertrouwen tussen banken onderling iets te herstellen. De Bank of England liet het tot een run op een bank aankomen voordat zij dat inzag.