’Werk hangt vaak af van toeval’

Jonggehandicapten doen minister Donner aanbevelingen voor de Wajong. Maak de regels duidelijker en zorg voor beter onderwijs, is hun advies.

Een ’zeurverhaal’ over de ondoordringbare jungle van uitkeringsinstanties willen ze minister Donner niet voorhouden, de ’Wajongeren’ die donderdag op het ministerie van sociale zaken over de toekomst van de Wajong discussieerden. Onbenaderbare arbeidsadviseurs, trage hulpverlening: het is al zo vaak verteld. Maar eerlijk is eerlijk, beamen de jongeren in de kring met Donner en staatssecretaris Aboutaleb, als de bewindslieden echt wat voor hen willen doen, dan moeten ze beginnen met de organisatie van uitkeringsinstantie UWV en het aanpakken van complexe regelgeving.

Patrick (21) wordt gewoonweg niet meer teruggebeld door zijn UWV-arbeidsadviseur. Eelke (30) kreeg pas iets van zo’n adviseur gedaan toen bleek dat ze bij hem in de straat woont.

Niels (25) merkte dat alleen persoonlijke contacten het proces van logge hulpverlening doorbreken. „Ik heb nu een goede adviseur en ken de meeste regelingen waar ik recht op heb. Maar er zijn er velen die overal tussendoor glippen.”

Grootste probleem is volgens Niels, die communicatieadviseur is, dat de gevolgen van een combinatie van uitkering en loon niet altijd helder zijn. „Als je uitkering tijdens een inkomensonderzoek wordt stopgezet omdat je werkt, dan kan je de pech hebben op een houtje te moeten bijten als je contract is afgelopen. Daardoor heb je soms de neiging een werkopdracht niet aan te nemen.”

Toch is van tegenzin om te werken geen sprake bij de jongeren. Integendeel, zij zijn bij Donner en Aboutaleb gekomen om over empowerment van gehandicapten te praten. „Ons wordt niet geleerd te dromen, maar om ambitieloos door het leven te gaan”, zegt Stefan, die doof is, via een tolk. „Of wij ooit aan het werk komen, wordt aan het toeval overgelaten. Op de dovenschool werd al verteld dat je op je achttiende Wajong kon aanvragen.”

Niels had graag beter onderwijs gehad om hem op de arbeidsmarkt voor te bereiden. Toen hij na jaren in het speciaal onderwijs ineens naar een openbare basisschool kon, bleek pas ’wat hem onthouden was’. Hij kon door zijn gebrekkige vooropleiding geen aansluiting meer vinden en moest terug naar het speciaal onderwijs. Veel van de andere aanwezigen hebben dezelfde ervaring, en haalden nooit een diploma.

Maar de Wajong-uitkering op zichzelf was geen belemmering om te werken. Eelke vindt het een noodzakelijk vangnet. Zij kon na een hbo-opleiding alleen aan de slag op basis van een nul-urencontract. Terwijl zij gaandeweg ondervond hoeveel uren zij wekelijks kan werken, vulde de Wajong haar inkomen aan. Inmiddels heeft zij geen uitkering meer, en werkt ze 28 uur per week.

Iedereen met een beperking moet in staat worden gesteld om te leren en een baan te vinden, zegt minister Donner na afloop. Hij wil in mei een plan presenteren om dit mogelijk te maken. Donner: „Onderwijs is van het grootste belang. Vóór je op je achttiende wordt afgekeurd, moet je al hebben geleerd economisch zelfstandig te zijn. Maar subsidies en aanvullingen op inkomen moeten daarbij altijd als vangnet dienen.”

Ook de kritiek op het UWV laat hem niet koud: „We moeten zorgen dat werkgevers en werknemers elkaar daar beter vinden.”