Voorkom werkende onderklasse in EU

De lange rijen voor de uitkeringsloketten, begin jaren negentig, zijn verleden tijd in de EU. Overal, ook bij onze nieuwe Oost-Europese vrienden, draait de banenmotor op volle toeren. Massale werkloosheid: alleen het woord al roept zo langzamerhand een milde nostalgie op.

Aldus de stemming donderdag in de majestueuze aula van de Universiteit van Amsterdam, bij de eerste Duisenberg-lezing. Die werd gehouden door topeconoom Tito Boeri en opgeluisterd door Jean-Claude Trichet, topman van de Europese Centrale Bank. De laatste deelde een aardig complimentje uit aan Nederland vanwege de laagste werkloosheid van de hele EU. Terecht. Prachtig dat we zulke verstandige bonden hebben waarmee het doorgaans goed onderhandelen is over loonmatiging. Prima dat het aantal bijstandsklanten blijft dalen, en dat we er steeds beter in slagen om mensen aan het werk te krijgen.

Toch fietste de redacteur die verslag deed van de bijeenkomst na afloop met bezwaard gemoed de gracht weer af naar de krant. En toen ze daags daarna een artikel van haar Berlijnse collega las, pal naast haar verslag van de Duisenberg-lezing, werd ze er niet geruster op. Niet eens zozeer vanwege de pas aangekondigde massaontslagen bij Duitse concerns als Siemens en BMW, waar duizenden banen sneuvelen. Dikke kans dat deze werknemers snel weer aan de slag gaan. Ook bij de oosterburen gaat het immers alweer een kleine twee jaar de goede kant op met de voorheen torenhoge werkloosheidscijfers.

Maar hoe zit het intussen met de arbeidsomstandigheden? Duitsland probeert zijn uitkeringsgerechtigden tegenwoordig een zetje richting een goede betaalde baan te geven via één-eurojobs: een half jaar werken met behoud van uitkering plus, inderdaad, één euro.

Alleen, de mensen die aldus de parken schoonhouden en helpen in de ouderenzorg, blijken in de plaats te komen van reguliere betaalde krachten. En als hun zes maanden er op zitten, maken ze nauwelijks meer kans op een gewone baan. Als ze al werk vinden, is dat voor een hongerloontje en moet de sociale dienst alsnog bijspringen. Ook in Zuid-Europa komen er miljoenen banen bij – echter vaak tijdelijke contracten.

In Nederland verdient het sociaal-economische succes van de EU eveneens een kanttekening. Ook wij moeten ons afvragen of we de post willen laten rondbrengen voor een grijpstuiver. Of we echt een ’witte’ regeling willen voor klusjes in en om het huis, die neerkomen op kruimelbaantjes zonder sociale bescherming. Of we voor de alfahulpen die we massaal voor ouderen inschakelen niet betere arbeidsvoorwaarden moeten afdwingen.

In de EU is het percentage werkenden inmiddels bijna net zo hoog als in de Verenigde Staten. Prima, zolang we er voor zorgen dat er niet een nieuwe werkende onderklasse ontstaat. Omwille van de gemoedsrust van onze redacteur maar vooral voor al die mensen die we hard nodig hebben op de arbeidsmarkt.