’We moeten eerder remmen, de weg is glad’

Werkgevers moeten meer personeel werven onder goed opgeleide vrouwen die nu nog thuis zitten, zegt Hans van der Steen van AWVN.

Bedrijven moeten in het nieuwe jaar op hun hoede zijn, zegt directeur arbeidsvoorwaarden Hans van der Steen van werkgeversorganisatie AWVN, betrokken bij het leeuwendeel van de cao’s. De internationale concurrentie neemt toe, aandeelhouders willen meer rendement, en de loonkosten dreigen uit de hand te lopen. Met „de hete adem in de nek” voeren werkgevers in 2008 de cao-onderhandelingen met vakbonden, vat hij samen.

Het is de bedrijven afgelopen jaar niet slecht gegaan en ook werknemers hebben daarvan geprofiteerd. Maar de groei van de arbeidsproductiviteit – in 2008 geschat op een procent – valt tegen, waarschuwt Van der Steen. Als tegelijkertijd loonkosten blijven stijgen, geeft dat scheve verhoudingen. Afnemende economische groei (zie grafiek) en doorschietende loonkosten versterken elkaar en veroorzaakten rond 2002 al een forse dip in de economie. „Het lijkt een wetmatigheid. Laten we van onze fouten leren en een nieuwe crisis vermijden. De weg is glad, dus moeten we eerder gaan remmen.”

Minder structurele loonsverhogingen en meer flexibele, resultaatafhankelijke beloningsvormen is het medicijn dat de AWVN voorstelt om de spiraal te doorbreken. Maar net als vakbonden volgen veel werkgevers nog de geijkte paden, geeft Van der Steen toe. Flexibel belonen is in opmars; meer bedrijven delen inmiddels eenmalige bonussen en winstuitkeringen uit. Tot nu toe heeft dit echter nauwelijks tot gevolg dat het structurele loon minder stijgt, blijkt uit recente cijfers van de AWVN.

Die traditionele houding geldt ook voor de problemen rond de krapte op de arbeidsmarkt. Dat afgelopen jaar slechts in 19 procent van de cao’s afspraken zijn gemaakt om de arbeidsparticipatie te bevorderen, noemt Van der Steen ’teleurstellend’. Al langer poogt hij een lans te breken voor meer diversiteit op de werkvloer. Ook nu doet hij een hernieuwd appèl op werkgevers om niet in dezelfde vijver te blijven vissen en er werk van te maken meer mensen de arbeidsmarkt op te halen.

Hij zoekt de oplossing niet alleen in het huidige werklozenbestand, waar de FNV-bonden dit jaar een speerpunt van maken. „De werkloosheid is zo laag, je raakt nu de harde kern. Dat zijn niet altijd mensen die bedrijven zoeken.” Veelbelovend is volgens hem de groep van niet-uitkeringsgerechtigden, vaak goed opgeleide vrouwen die thuis zitten. „Onder hen zijn er 150.000 die morgen willen werken, maar niet in de arrangementen, van negen tot vijf, die werkgevers gewend zijn aan te bieden. We moeten aan hun wensen tegemoet komen.”

Van dit soort sociale vernieuwingen – het anders inrichten van werk waardoor de productiviteit stijgt – zal Nederland het moeten hebben, meent Van der Steen. Wat hem betreft wordt het de rode draad in de cao-onderhandelingen met de bonden. „De druk op lonen blijft, dus moeten we een groter accent leggen op de opbrengstkant. Een cao met drie procent loonsverhoging zou afspraken moeten bevatten over maatregelen die de arbeidsproductiviteit verhogen.”

Het wensenlijstje van de AWVN op dit vlak is lang en varieert van ’demotie in een nieuw jasje’, telewerken, tot invloed op gezonde leefpatronen. Hij benadrukt dat scholing en een grotere inzetbaarheid (employability), nummer één op de lijst, een gedeelde verantwoordelijkheid is van werkgevers en werknemers. Die laatsten zullen er iets voor over moeten hebben. Ook meer flexibiliteit scoort hoog. Van der Steen betreurt dat een onderdeel daarvan, een soepeler ontslagrecht, in politiek vaarwater is geraakt. „Het had een win-winsituatie kunnen zijn, ook voor werknemers. Ouderen zouden eerder aangenomen worden.” Hun positie moet volgens hem sterker worden. „In Engeland heeft een oudere werknemer zes keer meer kans te worden aangenomen dan een Nederlandse leeftijdgenoot.” Creatief omgaan met demotie en een andere beloningssysteem, minder gericht op leeftijd, kunnen helpen.

Van der Steen beseft dat dit soort veranderingen – ook bij werkgevers – niet zonder slag of stoot gaan. Hij pleit er voor om in bedrijven draagvlak te creëren. „Het is beter als vernieuwing van onderop komt. Echter, als bedrijven investeren in een beter arbeidsklimaat, moeten ook werknemers open staan om mee te denken over een grotere opbrengst.”