Bedrijven in het buitenland ontberen regels van bovenaf

Europese bedrijven die buiten het continent opereren, hebben te veel vrijheid op het gebied van arbeidsomstandigheden. Dat moet anders.

De Europese Commissie moet de aansprakelijkheid van internationaal operende bedrijven bij eventuele schendingen van de mensenrechten beter regelen.

Dat stelde Cees van Dam gisteren in zijn rede bij de aanvaarding van het hoogleraarschap Europees privaatrecht aan de Universiteit Utrecht over schending van mensenrechten door ondernemingen.

Op dit moment krijgen Europese bedrijven, die opereren buiten Europa, zelf de vrijheid om codes op te stellen waarin ze zich uitspreken tegen slechte arbeidsomstandigheden. „Die zelfregulering werkt niet”, zegt Van Dam. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het woud aan onderling verschillende rechten die bedrijven zeggen te beschermen. Bovendien schort het aan de manier waarop bedrijven verantwoording afleggen over hun feitelijke gedrag. Er vindt daarbij nauwelijks onderzoek plaats naar wat voor invloed het ondernemingsbeleid heeft op de mensenrechten. En de verslagen die worden gepubliceerd zijn onduidelijk en voldoen niet aan algemeen aanvaarde normen voor onderzoek.

„Bedrijven worden op deze praktijken nooit afgerekend omdat ze zelf verantwoordelijk zijn”, zegt de hoogleraar. „De Europese Commissie moet juridisch vastleggen dat bedrijven zich houden aan internationale wet- en regelgeving.”

Op korte termijn gaat dat niet gebeuren, vreest Van Dam. Internationaal opererende ondernemingen kunnen straks nog vrijer te werk gaan, zegt hij. Volgend jaar verandert de Europese Commissie het aansprakelijkheidsrecht. Op dit moment is het zo dat een Europees kledingbedrijf dat mensenrechten schendt in China, in Europa daarvoor aansprakelijk wordt gesteld. Per volgend jaar wordt een dergelijk bedrijf in China voor de rechter gesleept. „Dat is vreemd, want ondernemingen kunnen dan nog vrijer te werk gaan. De normen in deze landen zijn veel minder streng en schadevergoedingen minder hoog.”

Toch zijn sommige sectoren in staat hun eigen keten te reguleren. Van Dam: „Grote kledingbedrijven hebben de afgelopen jaren bewezen zich in te zetten voor arbeidsomstandigheden in China en India, mede om hun reputatie niet te schaden.”