’Ook in Nederland dreigen spookdorpen te ontstaan’

Minister Eberhard van der Laan (wonen, wijken en integratie) zegt geschrokken te zijn van de gevolgen van de bevolkingskrimp op het platteland. De helft van de Nederlandse gemeenten krijgt er mee te maken, voorspelt hij.

Eberhard van der Laan noemt zich een echte Randstedeling die, tot hij minister werd, geen weet had van de gevolgen van de bevolkingskrimp op het platteland. „Een werkbezoek aan Heerlen opende mij de ogen. Het kwam als een film voorbij: lege portiekflats, dichtgespijkerde winkels en huizen, en scholen die gesloten waren. Bedrijven die de streek wilden verlaten of niet wilden komen. Ik zag een stad in verval en teruggang. Als Randstedeling was ik altijd gewend te denken in termen van groei. Problemen worden aangepakt vanuit de gedachte een schepje er boven op doen, extra groei dus. Ik kwam tamelijk depressief terug uit Heerlen. Want de strategie van groei werkt daar dus definitief niet meer.”

Moeten we rekening houden met spookdorpen, zoals we die kennen uit Frankrijk?

„Ja, spookdorpen kunnen hier komen als we op deze ontwikkeling niet goed reageren. Er waren al plannen om het Groningse gehucht Ganzendijk op te heffen. Volgens berekeningen kan de bevolkingskrimp de helft van de Nederlandse gemeenten gaan treffen. Met grote gevolgen voor de kwaliteit van de leefbaarheid.”

Het is geen onderwerp dat hoog op de politieke agenda staat?

„Toen ik terugreed van dat werkbezoek aan Heerlen ging ik ervan uit dat ambtenaren en politici dit probleem hoog op de agenda hadden. Voor sommigen was dat inderdaad het geval, bijvoorbeeld de Kamerleden Van Bochove en Van Heugten, die er veel aandacht voor hebben gevraagd, maar voor de meesten niet. De gemeenten moesten zelf ook door een rouwproces heen om te accepteren dat groei niet meer opgaat. Mijn rol als minister is om dit onderwerp samen met mijn collega-bewindslieden zo helder en scherp mogelijk tussen ieders oren te krijgen. Dit verdient grote prioriteit, het gaat om de toekomst van Nederland.”

Moet de Randstad gaan betalen?

„Mensen uit Amsterdam en Utrecht moeten Parkstad Heerlen en regio’s in Groningen, Zeeland en het Groene Hart, waar gemeenten ook krimpen, zien als hun voortuin. Waar ze kunnen ontspannen en recreëren, zoals Central Park ook van levensbelang is voor Manhattan. De mensen in deze gebieden kunnen daardoor blijven waar ze zitten met een redelijk voorzieningenniveau. Bevolkingskrimp is een gemeenschappelijk probleem. Wil je er niet aan, dan dreigen die spookdorpen.”

Biedt krimp ook kansen?

„Jazeker. Je moet kijken naar de potentie van die gebieden. Het ontwikkelen van toerisme en recreatie kan een geweldige slinger geven. Het zijn vaak fijne plekken om te wonen, vooral voor ouderen. Er zijn tal van initiatieven in ontwikkeling. De kwaliteit van wonen kun je verbeteren door flats te slopen en meer groen te creëren. Dat gebeurt ook al. In Drenthe is 80 hectare grond afgesloten om een wild bos te laten groeien. In Heerlen werken ze aan themaparken, daar is nu ruimte genoeg. Krimp geeft ook kansen. Het is niet alleen maar negatief.”

U pleit voor samenwerking tussen gemeenten. Maar inmiddels circuleren bouwplannen voor 30 miljoen mensen.

„Daar moet je dus ingrijpen, dat is niet verstandig. Er zullen betere samenwerkingsvormen moeten komen. Wat heeft het voor zin als twee krimpgemeenten extra hard gaan vechten om dat ene bedrijventerrein binnen te halen, waardoor alleen maar de grondprijs verder daalt en er nog minder wordt verdiend. Gemeenten in krimpgebieden zullen moeten gaan samenwerken als nooit tevoren.

„De urgentie bij mij om dit probleem aan te pakken, is zeer hoog. Dit werd onlangs nog versterkt door een mevrouw uit België die me wees op het beeld van Wallonië dat het niet redt en Vlaanderen dat zegt: ’We hebben genoeg afgedragen en we krijgen er te weinig voor terug’. We moeten in Nederland voorkomen dat er een strijd ontstaat tussen krimpregio’s en rijke gebieden.”