Het 'bedrijfsverzamelgebouw' wordt het inmiddels spottend genoemd: de fraaie vleugel in het Tweede Kamercomplex waar ooit de tientallen Kamerleden van het CDA en hun medewerkers gang na gang, verdieping na verdieping achter hun bureaus zaten.

Binnenkort moet dit voormalige ministerie van justitie, dat in 1992 bij het Kamergebouw werd getrokken, plaats gaan bieden aan liefst vier kleine en middelgrote fracties. Het gekrompen CDA deelde deze oude afdeling in neorenaissancestijl de afgelopen jaren al met D66 en GroenLinks.

En nu schuiven ook de vijf leden van de ChristenUnie nog eens aan, in deze hoek van het parlementsgebouw waar het altijd schemerig blijft, vanwege de glas-in-loodramen en de donkere betimmering. GroenLinks en de ChristenUnie zitten op de begane grond, een trap omhoog treffen we de dertien leden van de CDA-fractie, op twee hoog huizen de Democraten van Alexander Pechtold.

Opschuiven
De andere gebouwen van de Tweede Kamer zijn inmiddels ook al verdeeld met oog op de gewijzigde krachtsverhoudingen in het parlement en de interne verhuizing die in het weekeinde van 24 november gaat plaatsvinden. De gegroeide VVD behoudt de sector in de oude bebouwing die bekend staat als Binnenhof 1a. De liberalen zijn nu zo groot dat de SP daar een stuk moet opschuiven en de ChristenUnie wordt daar nu dus verdreven.

De PvdA is nu ook zo groot dat die partij weer de complete vleugel 'Koloniën' (ook een voormalige ministerie) in handen krijgt. Diederik Samsom krijgt een bureau met uitzicht op het Torentje van de premier. Alleen de Partij voor de Dieren blijft daar inwonen, op één gang van de PvdA-burelen.

Verscholen
De PVV blijft waar deze beweging nu zit, veilig verscholen achter een gesloten glazen deur, hoog en droog midden in het Kamergebouw. Daar krijgt Wilders na zijn slechte verkiezingsuitslag nu wel gezelschap van Kamerpersoneel en ergens bij hem op zolder huizen de twee leden van de fractie 55Plus.

De grootste fracties VVD en PvdA behouden nadrukkelijk hun eigen vleugels in het parlementsgebouw aan Plein 2. Dat is jammer. De liberale wandelgangen rond de VVD-fractiekamer bij Binnenhof 1a en de 'rode burcht' van de PvdA op Koloniën blijven daarmee uithoeken in het gebouw waar louter gelijkgestemden naast elkaar aan het werk zijn.

Hutspot
Ooit kende de Tweede Kamer een meer gemengde biotoop. Voordat de nieuwbouw van architect Pi de Bruijn in 1992 in gebruik werd genomen, zaten in het toen kleinere Kamercomplex veel leden nog als hutspot door elkaar. Dat leverde opmerkelijk gevarieerde wandelgangen op. In gebouw Koloniën zaten bijvoorbeeld CDA'ers, VVD'ers en PvdA'ers zij aan zij met Radikalen van de PPR en het PSP-Kamerlid Andrée van Es. Het voordeel was dat de Kamerleden destijds via hun buren veel meer inzicht kregen in de cultuur van andere partijen dan nu.

De clustering die sinds de opening van het vernieuwde parlementsgebouw werd toegepast, is nooit meer teruggedraaid. Fractiesecretarissen of de persvoorlichters van de partijen hebben hun Kamerleden graag om zich heen; zo kan de eenheid van de fractie beter in de gaten worden gehouden. Jammer, want de gemengde huisvesting paste beter bij de broodnodige onafhankelijkheid van volksvertegenwoordigers, van het type dat zich minder laat leiden door zulke partijdiscipline.

Zo bezien kan het bedrijfsverzamelgebouw, waar CDA, GroenLinks. D66 en de ChristenUnie nu zo dicht op elkaars lip komen te zitten, een gunstig effect hebben. Kamerleden van verschillende kleur lopen er weer meer door elkaar. Met enige romantische fantasie kunnen deze schemerige gangen zelfs de rafelrand van het Binnenhof worden, een creatieve vrijplaats voor oppositiepartijen van zeer uiteenlopende pluimage. Het vroegere bolwerk van het CDA als broeinest van de oppositie, waar het nieuwe kabinet last van gaat krijgen. Het kan nog leuk worden in de vleugel 'Justitie'.

De leiders van het broeinest in de Justitie-vleugel

1 Sybrand Buma, CDA

2 Alexander Pechtold, D66

3 Arie Slob, ChristenUnie

4 Jolande Sap, GroenLinks