Vanuit het perspectief van D66 kende de eerste week van de kabinetsformatie twee gezichten: zonnig en somber.

Vanuit het perspectief van D66 kende de eerste week van de kabinetsformatie twee gezichten: zonnig en somber.

De democraten konden als de architecten van de formatie-nieuwe-stijl, waarmee de Tweede Kamer dit voorjaar instemde, felicitaties in ontvangst nemen. Tot verbazing van vele sceptici lukte het wonderlijk snel om het onderhandelingsproces over de nieuwe machtsvorming op gang te brengen zonder de tot nu toe gebruikelijke regie van de koningin.

De grootste winnaar VVD nam direct na de verkiezingen het voortouw. Mark Rutte vroeg zijn partijgenoot minister Henk Kamp de bemiddelende rol van de koningin over te nemen en Kamp haalde als voorverkenner bliksemsnel alle partijen aan tafel. Hij zette de lijnen uit voor het Kamerdebat donderdag, over de gewenste koers van de kabinetsformatie.

Al gisteren konden de echte onderhandelingen beginnen over een VVD-PvdA-tweepartijenkabinet, onder leiding van de informateurs die het parlement benoemde: Henk Kamp en oud-PvdA-leider Wouter Bos.

Chapeau voor D66, moesten veel Kamerleden en andere Binnenhofbewoners toegeven. De kabinetsformatie is bij de nieuwe aanpak niet in de doodlopende steeg terechtgekomen die velen vreesden. Zelfs Mark Rutte, wiens VVD, samen met CDA, ChristenUnie en SGP destijds tegen het formeren zonder koningin had gestemd, moest erkennen: "Dit werkt ook goed".

Maar de partij van Alexander Pechtold moest deze week ook een teleurstelling slikken. De tijdens de verkiezingscampagne geuite wens van D66 om in de huidige crisis een 'kabinet vanuit het midden' te vormen en om zo aan te schuiven aan de formatietafel, loopt voorlopig op niets uit. D66 won licht, maar de topscoorders van de verkiezingen, VVD en PvdA, zijn zo groot geworden dat ze in de Tweede Kamer samen al voldoende meerderheid hebben om (getalsmatig) een stabiel kabinet te vormen. Pechtold kon deze week hoog of laag springen, zijn partij werd net zo makkelijk door de twee giganten naar de zijlijn geschoven als de SP van Emile Roemer.

De SP deed nog een dappere poging de PvdA te bewegen tot een links blok, maar de uitnodiging aan de tot regeren bereid zijnde SP om naast de PvdA te gaan onderhandelen, bleef uit. Dat wil zeggen: Samsom deed wel een halfslachtige poging daartoe, maar gaf in feite niet thuis. Hij zweeg opmerkelijk snel toen VVD-leider Rutte met één korte klap op tafel uitsloot dat de SP zou komen meedoen.

In de woorden van Roemer bleef Diederik Samsom stil naar het plafond staren toen de SP resoluut door de VVD buitenboord werd geplaatst.

En Pechtold? De D66'er zal moeten afwachten of hij later in de kabinetsformatie nog nodig is om als brug te fungeren tussen VVD en PvdA, mochten hun onderhandelingen op inhoudelijke meningsverschillen stuklopen. Zo'n rol kan ook het gebutste CDA nog krijgen, wanneer de twee giganten toch moeten overstappen op een vierpartijenkabinet.

Voorlopig beschouwen VVD en PvdA echter een twee partijenkabinet als een doel op zich, vanwege de stabiliteit van zo'n beperkte ministersploeg. Paars zonder D66. Pechtold zal even moeten slikken.