commentaar De Troonrede die koningin Beatrix gisteren uitsprak, bevatte een in wezen optimistische boodschap. De maatschappelijke tegenstellingen mogen dan, onder invloed van de diepste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, scherper geworden zijn, uiteindelijk wordt het ideaal van maatschappelijke verbondenheid nog door zeer velen in dit land gedeeld. Het staatshoofd constateerde terecht dat dat gegeven de basis kan en moet zijn voor een aanpak van de crisis die breed gedragen wordt.

Dit kabinet en zijn opvolger kunnen dat niet alleen. Terecht verwees minister-president Mark Rutte in de Troonrede ook naar de rol die de sociale partners in die aanpak te vervullen hebben. Ook zij zullen verantwoordelijkheid moeten nemen, en hopelijk worden ze daar op korte termijn toe uitgenodigd door het demissionaire kabinet. In de beste Nederlandse traditie, die voorschrijft dat niet het bewust uitdiepen van tegenstellingen dit land en zijn bevolking vooruit helpt, maar samenwerking.

De Troonrede en de Miljoenennota van minister Jan Kees de Jager van financiën waren dit jaar sober van toon en hier en daar ook uitgesproken somber. Er komt ook nogal wat op de mensen in dit land af. Het leven wordt duurder door een hogere btw en de gezondheidszorg wordt stevig duurder. Maatregelen die nogal wat gevolgen hebben voor het uiteindelijk vrij besteedbare inkomen.

Er is echter geen alternatief. Pijnloos de crisis te boven komen is, zeker in de huidige situatie, een illusie. De koningin stelde echter terecht vast dat Nederland één van de rijkste landen is en blijft in deze wereld, met de best denkbare publieke voorzieningen.

Er is wel een belangrijke voorwaarde als het gaat om offers vragen. Het akkoord tussen de vijf partijen uit april, dat de basis voor de begroting van volgend jaar vormt, voert het principe dat de zwaarste schouders ook de zwaarste lasten dienen te dragen maar zeer ten dele uit.

Het nieuw te vormen kabinet zal daar een extra inspanning moeten leveren. Alleen dan kan dat breed gedragen ideaal van maatschappelijke verbondenheid vorm krijgen in de praktische politiek.

Dat moet liefst nog gebeuren in de nu gepresenteerde begroting, die aanpassing behoeft. Die zware verantwoordelijkheid ligt bij, in eerste instantie, de VVD en de PvdA. Zij beginnen waarschijnlijk na morgen met inhoudelijke onderhandelingen over een te vormen coalitie. Meer dan ooit is er haast geboden die pogingen succesvol af te ronden.