Is Europa de interne splijtzwam van de SP?

Simon Ceulemans, wetenschappelijk medewerker van Kieskompas − 19/08/12, 11:04

De SP lijkt te worstelen met Europa. Het begon al enkele weken geleden toen partijleider Roemer een op zijn zachtst gezegd wat ongelukkig optreden kende in het Kamerdebat over de Europese top van regeringsleiders eind juni. Roemer ageerde aan de ene kant tegen verdere Europese integratie en het ESM-noodfonds, maar pleitte vervolgens via een omweg toch voor steun aan zwakke eurolanden via de Europese Centrale Bank. De altijd zo joviale Roemer slaagde er vervolgens niet in zich tegen kritiek van zijn collega's te verdedigen en maakte zelfs een geïrriteerde indruk.

Sinds deze week bevinden we ons in part two van Roemers zwabberende Europakritiek. Op donderdag liet hij in Het Financieele Dagblad optekenen als premier een mogelijke Europese boete voor het niet voldoen aan de normen voor het begrotingstekort niet zou betalen. "Over my dead body", zette hij zijn stelling nog kracht bij. Nog geen 24 uur later, na felle kritiek van politieke tegenstanders en minister Jan Kees de Jager, keerde de leider van de socialisten echter alweer op zijn schreden terug. Het was slechts een "statement" geweest en het moet vooral voorkomen worden dat er een boete wordt uitgedeeld, trapte Roemer een open deur in.

Het lijkt een patroon te worden: de SP haalt fors uit naar Europa, maar weet zich vervolgens niet of nauwelijks te verdedigen tegen kritiek op hun standpunt. Ook blijven de alternatieven van de partij vaag en blijken soms via een omweg op vrijwel hetzelfde neer te komen. Daarnaast bekritiseert de SP Europa vaak vanwege het vermeende neo-liberale karakter ervan. Maar of de partij dan wel voor verdere integratie of zelfs een politieke unie is wanneer Europa een socialer gezicht zou laten zien, blijft in het vage.

Reden genoeg om de standpunten van de SP-achterban te analyseren. Kieskompas deed dit door de antwoorden van respondenten die aangeven zeer waarschijnlijk SP te gaan stemmen (door het geven van een 8 of hoger voor de stemkans) op Europese thema's. Enige voorzichtigheid is op zijn plaats, we hebben alleen de data van de eerste dag - zo'n 71.000 bezoekers waarvan 9.000 hebben aangegeven hoogstwaarschijnlijk op de SP te stemmen..

Desalniettemin is het duidelijk dat SP stemmers niet totaal anti-Europa en anti-Euro zijn: op de vraag of Nederland in de euro moet blijven zijn de SP-aanhangers eenduidig: ja. Meer dan 70 procent van hen spreekt zich uit vóór deze stelling. Omdat 13,6 procent van de SP-respondenten een neutrale positie inneemt, is slechts een schamele 14 procent voor het verlaten van de euro. De SP zelf spreekt in haar programma niet over een terugkeer naar de gulden of de invoering van een 'neuro'; de partij vertegenwoordigt haar achterban op dit punt dus goed.

De SP pleit voor een internationale oplossing. Op p. 65 in het programma van de SP staat "Economisch beleid in de EU en de landen van de eurozone wordt beter gecoördineerd om gezamenlijk uit de crisis te raken. Met andere Europese lidstaten wordt samen een plan gemaakt waarbij Noord- Europa de economie gaat stimuleren om de Europese economie op gang te brengen en de werkloosheid aan te pakken."

Maar bij twee andere Europese thema's blijkt dat de socialistische achterban minder eensgezind is.

De vraag of het goed is als Nederland zwakkere eurolanden financieel steunt om de euro overeind te houden, verdeelt de SP-aanhangers in nagenoeg twee gelijke kampen: 37 procent is voor, 39 procent is tegen. Opvallend is dat maar liefst 22,5 procent een neutrale positie inneemt. Net als de partijtop twijfelt ook de achterban in sterke mate. De partijleiding moet dus op dit punt dus een pijnlijke spagaat maken om beide SP kampen tevreden te houden.

Bij de stelling dat verdere Europese integratie goed is voor Nederland, is de tweespalt onder de potentiele SP kiezers zo mogelijk nóg groter. Kiezers met een sterke socialistische voorkeur zijn in twee gelijke kampen verdeeld, met 37,7 procent tegenstanders en 36,8 procent voorstanders. De twijfel is groot, dat blijkt ook uit het hoge aantal kiezers dat geen kant kiest maar neutraal invult (23,8 procent).

De enorme twijfel die Roemer uitstraalt op Europese issues zie je dus ook bij zijn eigen achterban perfect.

Het is voor de SP te hopen dat de campagne zich gaat kenmerken door sociale vraagstukken. Dan kan Roemer het op zijn eigen, vertrouwde thema's opnemen tegen de liberaal Rutte; hun beider gedroomde tweestrijd.

Wanneer Europa daarentegen een centrale rol gaat innemen lijkt de SP niet zonder kleerscheuren uit de strijd te gaan komen. Want iedere eurosceptische move van Roemer cum suis kan het pro-Europese deel van de achterban naar Samsom jagen, terwijl het omarmen van Europa het andere deel van de achterban naar Wilders kan doen overlopen.