UPDATE Met een aankondiging op Facebook heeft PvdA-Kamerlid Martijn van Dam zichzelf vandaag kandidaat gesteld als opvolger van Job Cohen. Diederik Samsom volgde enkele uren later zijn voorbeeld.

Van Dam wil als fractievoorzitter zorgen voor een PvdA "die aansluit bij de veranderde samenleving. Die de nieuwe generatie weer het vertrouwen geeft dat morgen beter kan worden dan vandaag. Die niet de gevestigde belangen verdedigt, maar de strijd daarmee aangaat."

Waar oud-fractieleider Cohen steeds meer naar de socialistische SP keek, daar hoort Van Dam tot meer liberale vleugel van de sociaal-democraten. Iets dat niet geheel aansluit bij de roep vanuit de achterban om een echte linkse leider en koers.

Van Dam ziet het als een belangrijke opdracht om mensen weer greep te laten krijgen op de samenleving. Te veel worden mensen in zijn ogen nu gezien als een nummer. Om daar verandering in te brengen, wil Van Dam hervormingen doorvoeren, onder meer bij de overheid en in het onderwijs. Binnen de PvdA wil hij zich baseren op oude idealen als sociaal en vooruitstrevend en een nieuwe generatie aanspreken. Die nieuwe generatie wil Van Dam aanspreken met moderne communicatiemiddelen, zoals Facebook en YouTube.

In zijn strijd om het voorzitterschap krijgt Van Dam flinke tegenstand van fractiegenoot Diederik Samsom. De kernfysicus stelde zich vanavond kandidaat in een brief aan de leden. In die brief schrijft het Kamerlid dat de idealen van de PvdA niets aan betekenis hebben ingeboet, maar als die niet vertaald worden in heldere keuzes er alleen getob over de koers overblijft.

Onder de keuzes die hij met de PvdA wil maken, vallen onder meer het openbreken van de arbeidsmarkt voor gehandicapten, het omvormen van de hypotheekrenteaftrek en investeringen in duurzame energie. Verder wil hij het loongebouw doorbreken, zodat het mogelijk wordt dat een leraar meer verdient dan de schoolleider en de wijkagent meer dan de bureauchef. "Want alleen zo houd je de beste mensen waar ze het hardste nodig zijn", aldus Samsom.

Uiteindelijk wil de PvdA'er 'een ander Nederland'. "Het Nederland dat zijn optimisme weer terugvindt, en zijn zelfvertrouwen.'' In 2008 was Samsom ook al eens kandidaat, maar hij werd toen verslagen door Mariëtte Hamer.

Samsom heeft een linkser profiel dan Van Dam en maakt volgens peilingen de meeste kans op het fractievoorzitterschap. Wel moet Samsom afrekenen met het beeld dat hij nogal onbehouwen uit de hoek kan komen. Een eigenschap die hem als fractievoorzitter behoorlijk dwars kan zitten.

Een derde kandidaat die goed ligt bij de achterban is Ronald Plasterk. "Iedereen moet er goed over nadenken, ik ook", zei de oud-minister van Onderwijs over zijn ambities. "Het is een zeer zwaar besluit, want degene die de PvdA gaat leiden moet de mentale bereidheid hebben een alternatief te zijn voor Mark Rutte."

Rutte zal de interne machtstrijd binnen de PvdA met belangstelling volgen. Hij is immers geregeld afhankelijk van gedoogsteun van de sociaal-democraten. Vermoedelijk zullen ze met fractievoorzitter Van Dam of Plasterk makkelijker zaken kunnen doen dan met fractievoorzitter Samsom.

Naast het drietal Van Dam, Samsom en Plasterk wordt ook Mariette Hamer vaak genoemd als mogelijke kandidaat. Toch lijken haar kansen klein. Weinig PvdA'ers zullen met enthousiasme terugdenken aan haar eerdere fractieleiderschap eind vorig decennium. Hamer kon slecht uit de voeten met de agressieve debatteerstijl van Geert Wilders en kreeg te maken met bedroevende peilingen.

Een andere PvdA'er die veelvuldig werd genoemd, de Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher, liet vandaag weten geen kandidaat te zijn. Hij wil zijn werk in Amsterdam afmaken en sluit een tussentijds vertrek naar Den Haag uit.

Anders dan voorheen zal de nieuwe PvdA-fractievoorzitter niet de eigen fractie, maar de leden moeten overtuigen. Door hen een zwaarwegende adviesfunctie te geven, heeft partijvoorzitter Hans Spekman de fractie nagenoeg onder curatele gesteld. Volgende maand wordt duidelijk wie de partijleden voordragen als nieuwe leider.