Mogen dementerenden straks worden gedrogeerd als ze lastig te handhaven zijn? Komen er meer jongens als Brandon, die vorig jaar rond deze tijd het nieuws beheerste omdat zijn verzorgers toen geen alternatief zagen dan hem aan een tuigje zijn dagen te laten slijten? Ouderenorganisaties en Kamerleden maken zich grote zorgen.

Vandaag debatteert staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten met de Kamer over een nieuwe wet die voor het eerst vastlegt wanneer dementerende ouderen en verstandelijk beperkten met dwang zorg kunnen krijgen opgelegd. Ook als ze niet gedwongen zijn opgenomen en als hun gedrag niet levensbedreigend is.

Een gevoelig debat, zo bleek gisteravond, toen de Kamerleden al aan de beurt waren om hun visie op de nieuwe regels te geven. Geen partij wil al te makkelijk mensen in hun vrijheid beperken. Iedereen kent wel een dementerende oudere die langzaam grip op de wereld om zich heen verliest en nog zo veel mogelijk zeggenschap wil hebben over het eigen leven.

Iedereen veroordeelt de voorbeelden van verstandelijk beperkten die het grootste deel van de dag worden vastgebonden. Maar het besef is er ook dat helemaal geen regels stellen de bestaande problemen niet oplost. De politieke verschillen zitten vooral in de vraag waar die grens moet liggen.

Die vraag wordt vandaag in het debat verder uitgesponnen. Daarbij lopen de verschillen niet langs de gebruikelijke partijlijnen. Politieke uitersten VVD, D66 en SP vinden elkaar opmerkelijk goed in hun grote bezwaren tegen elke vrijheidsbeperking. Voor de VVD en de ChristenUnie (weer een heel andere politieke kleur) speelt bij de bezwaren zwaar mee dat dwangmaatregelen ook gelden bij mensen in hun eigen huis.

PvdA en PVV, doorgaans politieke tegenpolen, hebben moeite met delen van de wet, maar zijn blij dát in ieder geval wordt vastgelegd wat wel en niet mag. Zij redeneren dat er nu al vrijheden worden ingeperkt - bijvoorbeeld bij mensen die een bedhek hebben waardoor ze hun bed niet zelf uit kunnen. Dat wordt transparanter als er regels voor zijn.

Over het geheel genomen is de PvdA negatiever dan CDA en PVV. De coalitie- en gedoogpartner menen dat er genoeg waarborgen in de wet zitten om willekeur te voorkomen en dat de wet ervoor zorgt dat alleen in uiterste nood vrijheden worden beperkt (al heeft ook het CDA nog behoorlijk wat vragen). De PvdA vindt dat het met de wet te makkelijk wordt om zorg op te dringen en vrijheden af te nemen.

Cliëntenorganisaties zijn fel tegen de wet. De Kamerleden hopen vandaag op bevredigende antwoorden van Veldhuijzen van Zanten.

Wat regelt de wet?
De wet is bedoeld voor ouderen die psychogeriatrische problemen krijgen, in de praktijk meestal dementie, en om mensen met een verstandelijke handicap. Hoofdregel is dat de persoon in kwestie (of zijn vertegenwoordiger) instemt met het krijgen van zorg. Is er geen instemming, maar wel 'ernstig nadeel' als de zorg niet wordt gegeven, dan is dwang mogelijk. Het maakt daarbij niet uit of iemand zelfstandig woont of dat hij is opgenomen. Het gaat om mensen die gevaar veroorzaken, zich verwonden of verwaarlozen dan wel ernstige agressie oproepen.

Een multidisciplinair team moet dat beoordelen. Gaat het om vrijheidsbeperking, dan moet er in ieder geval een arts in het team zitten. Eens in de zes maanden moet de inspectie op de hoogte worden gebracht. Is er onenigheid, dan kan een cliënt naar een onafhankelijke klachtencommissie stappen of naar de rechter.

De zorg kan gaan om toediening van voedsel, vocht of medicatie, beperken van bewegingsvrijheid of vrijheid om te leven zoals de cliënt wil. De wet regelt ook, als ultimum remedium, gedwongen opname.