opinie Politiek is theater, stelde de afgelopen weekend overleden Tsjechische oud-president Vaclav Havel in 1997.

Dat theater hebben we afgelopen jaar flink mogen meemaken. Zoals we onlangs bij de verkiezing van de politicus van het jaar en bij die van het politieke moment van het jaar konden zien, prevaleert de vorm, het theater, boven de inhoud. Premier Mark Rutte haalde zijn tweede uitverkiezing niet binnen vanwege zijn weidse politieke vergezichten, maar omdat hij zo'n goede evenwichtskunstenaar zou zijn en omdat hij 'vrolijk overeind blijft in een onmogelijke combinatie'. First runner-up Emile Roemer werd vooral geprezen om zijn humor. Leuke mannen - en dus genomineerd voor politicus van het jaar.

Rond het politieke moment van het jaar was het zo mogelijk nog erger. De tien genomineerde hoogtepunten varieerden van Dion Graus die een redacteur van Geenstijl voor 'klotskop' uitmaakte, via het Mauro-briefje van Henk Bleker en de polonaise van Job Cohen tot het winnende 'doe eens normaal man' van Geert Wilders. Stuk voor stuk vermakelijk, maar om ze nu tot dé politieke momenten van het jaar te bombarderen, gaat wel heel erg ver. Alsof er geen belangrijke zaken aan de orde zijn geweest in 2011. Ik noem een besluit tot uitzending naar Kunduz, een recessie, deelname aan de Navo-acties in Libië, zelfs dreigende miljardenbezuinigingen. Maar nee, het afblaffen van de premier door zijn gedoogpartner is hét politieke moment.

Jazeker, de genomineerde momenten zijn vermakelijk. Ik moet ook altijd lachen als Wilders weer eens de grenzen van het betamelijke overschrijdt en zijn collega-Kamerleden in totale ontreddering achterlaat. En ik rolde ook van mijn stoel bij het zien van Cohen in polonaise - een dramatischer casting zie je zelden. Maar het levert mij ook een gevoel van leegte op: ik mis de inhoud. Of het nu gaat om een beledigende Wilders, een lacherige Rutte of een houterige en verbolgen Cohen, de hoofdrolspelers blijven karikaturen. Dat is geen theater, het komt niet veel verder dan poppenkast.

Want natuurlijk bedoelde Havel dit niet met zijn uitspraak dat politiek theater is. Sterker nog, hij zou zich in zijn spoedig te vullen graf omdraaien. Voor Havel moest politiek meeslepend theater zijn, een goed opgebouwd drama, met echte mensen in plaats van flat characters, en 'in een getuigenis van de wereld' staan. Met visie, kortom, en met inhoud. Tot de politiek van Havel verhoudt de vaderlandse zich als het 'Theater van de Lach' tot 'Wachten op Godot'.

Politiek die niet voldoet aan de wetten van het theater - richting, structuur en logica - vervalt in reacties op omstandigheden, betoogde Havel. En dat is precies wat er gebeurt. Nederlandse politici reageren op elkaar en op incidenten, maar ze maken de samenleving niet. Ze zijn wat de Tsjech 'gecastreerde, tandeloze' politici noemde. Ze spelen een rol, maar drukken geen stempel op het stuk.

Het levert, ook in historisch perspectief, B-acteurs op en incidenten die moeten dienen als politiek moment van het jaar. Geen theater, maar een klucht.