CDA-voorzitter Ruth Peetoom zegt een noodscenario klaar te hebben liggen als er op korte termijn verkiezingen gehouden moeten worden, omdat het huidige kabinet van VVD en CDA ten val komt. Ze wilde niet zeggen hoe dat scenario eruit zag, maar ingewikkeld is dat niet. De partij moet een verkiezingsprogramma hebben en een lijsttrekker.

Wat het verkiezingsprogramma betreft is het in de peilingen op zwaar verlies staande CDA een eind op weg. Drie commissies zullen halverwege januari met rapporten komen over koers en strategie van de partij.

Peetoom heeft inmiddels al enkele malen verklapt dat wat haar betreft de partij weer de verbinding moet zoeken met de mensen in de samenleving. Ze heeft niet zoveel op met het huidige regeerakkoord, waarin niet hervormd wordt.

In de afgelopen jaren heeft bij het CDA te veel de nadruk gelegen op de financieel-economische situatie, vindt ze. Op basis van haar analyse en de komende rapportages is het niet zo'n heel lastige klus snel een nieuw verkiezingsprogramma samen te stellen.

Als haar analyse in een profielschets zou worden verwerkt, dan kan dat betekenen dat de toekomstige lijsttrekker niet afkomstig hoeft te zijn uit de sociaal-economische hoek. De nieuwe lijsttrekker moet vooral in staat worden geacht verbinding te leggen tussen de mens en de wereld er om heen. Wie zouden in dit perspectief de ideale kandidaat voor het CDA zijn?

De partij beschikt, voor zover na te gaan, over zes kandidaten die bij een noodscenario snel op het schild gehesen kunnen worden. Ze draaien allen mee in de top van de politieke eredivisie: Te weten: de staatssecretaris van landbouw, Henk Bleker, minister van financiën Jan Kees de Jager, vice-premier Maxime Verhagen, minister van onderwijs Marja van Bijsterveldt, fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma en de nieuwe minister van binnenlandse zaken Liesbeth Spies.

Het nadeel van alle zes de kandidaten, ten opzichte van de ruwe 'profielschets' van Peetoom, is dat zij in woord en gebaar de coalitie met de PVV steunen. Twee derde van de partij steunt deze lijn, dus dat hoeft niet onoverkomelijk te zijn.

Uit deze zes zijn, op basis van gesprekken met insiders in de partij, twee topkandidaten te destilleren: Sybrand van Haersma Buma en Marja van Bijsterveldt.

Beiden genieten groot respect in de partij, beschikken over veel politieke ervaring en zijn niet één op één verbonden aan de financiële economie, waar Peetoom zo graag afstand van neemt.

Op basis van de gesprekken die Trouw heeft gevoerd, valt de conclusie te trekken dat Van Bijsterveldt nog de meeste kans maakt - als ze zou willen. Hoewel ze al jaren in de top van het CDA meedraait geldt ze als een fris gezicht, Ze zou uitstekend de verbinding met de samenleving zou kunnen leggen. Dat bewees ze onlangs met haar visie op de betrokkenheid van ouders bij scholen en het herstellen van het gezag van de leraar.

Maxime Verhagen
Hij zou zelf graag willen, maar wordt te veel gezien als de architect van het huidige, rechtse kabinet. Niet populair bij een deel van de achterban van de partij, doet het niet goed in de peilingen. Wordt te veel als een intrigant gezien, maar ook als een kundig strateeg. Verhagen heeft een grote staat van dienst, als Kamerlid, fractievoorzitter en minister van buitenlandse zaken en nu economische zaken en innovatie. Lijkt alleen kans te hebben als de partij er niet uitkomt.

Henk Bleker
De 'ponyhandelaar' met cowboyschoenen uit Groningen is een twijfelgeval. CDA'ers nemen hem kwalijk dat hij zich voor zijn tijdelijk voorzitterschap van de partij heeft laten belonen met een staatssecretariaat. Anderen waarderen zijn no-nonsensehouding en zijn heldere keuze voor het platteland. Presenteert zich in ieder geval niet als een partij-intellectueel. Uit zijn veelvuldige media-optredens kan opgemaakt worden dat hij graag wil. Zijn Mauro-briefje bij Pauw en Witteman deed menigeen het schaamrood naar de kaken stijgen. Als hij lijsttrekker wordt weten media wel raad met zijn soms pijnlijke optredens.

Jan Kees de Jager
Menig CDA'er zou een eventueel lijsttrekkerschap van Jan Kees de Jager wel zien zitten. De minister van financiën, die een half jaar geleden uit de kast kwam, verzekert echter keer op keer dat hij niet wil. Sommige denken dat hij dat zegt om te voorkomen dat er spanningen in het CDA-smaldeel in het kabinet ontstaan met 'concurrent' Verhagen. Maar anderen denken dat hij een uitputtend lijsttrekkerschap fysiek niet zou aankunnen. Hij klaagt nu al over zijn loodzware baan als schatkistbewaarder. In vergelijking met zijn voorganger Wouter Bos is zijn gezag in Nederland en Europa niet groot.

Sybrand van Haersma Buma
Pas sinds kort wordt de huidige CDA-fractievoorzitter met de lange achternaam genoemd als mogelijke kandidaat. Ooit werd hij gezien als een politiek maatje van Maxime Verhagen, maar als fractievoorzitter weet hij tot nu toe de balans te houden tussen steun aan het coalitieakkoord en het verwoorden van kritiek op met name Geert Wilders. Wist recent in de kwestie-Mauro de fractie bij elkaar te houden en dat was niet eenvoudig. Slaagt er echter niet in het CDA uit de neerwaartse spiraal in de peilingen te krijgen.

Marja van Bijsterveldt
Het zonnetje in het CDA. Kent de partij, gezien haar verschillende functies in het verleden (bijvoorbeeld partijvoorzitter), als haar broekzak. Heeft inmiddels ook als staatssecretaris en minister van onderwijs veel ervaring opgedaan. Weet op juiste momenten compromissen te sluiten. Werd even genoemd als fractievoorzitter. Meer dan menig andere potentiële kandidaat moet zij in staat worden geacht de nieuwe CDA-lijn vorm te geven. Zij bewees dat recent naar aanleiding van de aanhouding van een docent op een school. Het gezag van de docent moest worden hersteld en ouders moeten meer bij school worden betrokken, zei zij. Twee typische CDA-onderwerpen. Zij heeft aangegeven het lijsttrekkerschap niet te ambiëren, maar volgens kringen om haar heen heeft ze gewoon een duwtje nodig.

Liesbeth Spies
Een interessante outsider. Is gisteren aangetreden als minister van binnenlandse zaken als opvolger van haar partijgenoot Piet Hein Donner die tot vice-president van de Raad van State is benoemd. Spies was eerder CDA-lijsttrekker in Zuid-Holland en was tot gisteren gedeputeerde.

Als tijdelijk voorzitter heeft ze tijdens de crisis in de partij, die ontstond als gevolg van de samenwerking met de PVV, de boel bij elkaar weten te houden. Was als Kamerlid degelijk maar niet opvallend.