Eén partij proeve laten schrijven kan succesvol zijn

Het staatshoofd kan er bijna niet meer omheen. Genoeg partijen reageerden gisteren enthousiast, of in ieder geval positief, op de mogelijkheid om VVD-leider Mark Rutte nu, voordat er met wie dan ook wordt onderhandeld, een proeve van een regeerakkoord te laten schrijven.

Eén keer eerder werd deze strategie beproefd. In 1994 kreeg toenmalig PvdA-leider Wim Kok van de koningin de opdracht een ’proeve van een regeerakkoord’ te schrijven om te bezien welke partijen daarin een basis zouden zien met hem verder te spreken over samenwerking. Kok kreeg die opdracht nadat er zes weken was onderhandeld tussen PvdA, VVD en D66. De VVD, onder leiding van Frits Bolkestein, stapte uit de onderhandelingen, omdat hij meer bezuinigingen wilde.

Het door één iemand laten schrijven van een regeerakkoord, zonder onderhandelingen, was een trouvaille van de toenmalige informateur Herman Tjeenk Willink, ook in deze formatie als zodanig actief.

De proeve werd hier en daar aangepast, maar was de doorbraak naar het eerste paarse kabinet.

Rutte heeft genoeg informatie om een dergelijk ontwerp te maken. Hij was vanaf de start van de formatie in juni betrokken bij alle onderhandelingen. Hij kent de positie van vrijwel alle politieke partijen in de Kamer op zijn duimpje en heeft frequent aan tafel gezeten met de belangrijkste economische adviseurs voor kabinetsbeleid: de directeur van het Centraal Planbureau, de president van De Nederlandsche Bank en de hoogste ambtenaren van het ministerie van financiën.

Bovendien heeft Rutte de beschikking over een op een haar na gevild regeerakkoord, dat de afgelopen weken werd uitonderhandeld door VVD, CDA en PVV.

Deze lijst met afspraken en doelen leek, zo lieten leden van de onderhandelende fracties de afgelopen dagen weten, in sterke mate op het CDA-verkiezingsprogramma. Gisteren op zijn persconferentie zei Rutte persoonlijk meer te willen bezuinigen dan de tussen VVD, CDA en PVV afgesproken 18 miljard euro. Maar in een proeve van een regeerakkoord zal hij deze persoonlijke wens waarschijnlijk niet opnemen. Er zal, zo wordt verwacht, opnieuw 18 miljard staan.

Zo kan, net als in 1994, de situatie ontstaan dat één van de partijen die deelnam aan mislukte besprekingen, door de proeve terugkeert naar de onderhandelingstafel. Maar welke partijen naast het CDA willen intekenen op onderhandelingen is veel ongewisser. D66 is een mogelijke kandidaat, maar de partij is niet groot genoeg om Rutte aan een Kamermeerderheid te helpen.

PvdA-leider Cohen vroeg gisteren of hij met Rutte mee mag schrijven aan een proeve. Dat de koningin daar op ingaat is niet waarschijnlijk. Met de twee aan tafel worden het direct onderhandelingen.