Humanisme in het bijzonder onderwijs?

weblog Artikel 23 van de Grondwet staat voor de vrijheid van onderwijs. Ouders hebben het recht om een bijzondere school te stichten en financiering te krijgen. Daarom is nog steeds tweederde van de scholen bijzonder, voornamelijk katholiek of protestants.

Het Artikel is de uitkomst van de schoolstrijd in 1917, toen het bijzonder onderwijs werd uitgeruild tegenover het algemeen kiesrecht. Tijdens de verzuiling (1917-1967) stond het bijzonder onderwijs nauwelijks ter discussie. Iedere zuil had zijn eigen school. Met de ontzuiling begon een proces van ontkerkelijking, wat ook terugkeerde in het onderwijs. Veel bijzondere scholen ‘verwaterden’ qua leerlingen. Bijzondere scholen moesten wel ‘andersoortige’ leerlingen aannemen, anders zouden ze leeglopen. Tegenwoordig zijn veel bijzondere scholen - met name in de grote steden - vooral in naam bijzonder. Tegelijk zijn er ook nog steeds scholen die vasthouden aan hun eigen grondslag met hun eigen leerlingen. Als ouders die grondslag niet onderschrijven, mag de school hun kind zelfs weigeren.

De vrijheid van onderwijs geeft ouders ook het recht om godsdienstlessen op openbare scholen aan te vragen. Dit is waar Ahmed Marcouch op zinspeelde toen hij voorstelde om Koranlessen op scholen te promoten, vanwege negatieve berichten rondom Koranscholen waar kinderen in het weekend heen gaan. Het zou volgens Marcouch ook bijdragen aan de integratie: islamitische kinderen zouden meer in aanraking komen met andere kinderen en wellicht minder snel naar een Koranschool gaan.

Los van de vraag of dit voorstel zou werken - het is twijfelachtig of de behoefte aan Koranscholen erdoor zou afnemen - is het plan ook eenzijdig. Wie consequent is, zou dit voorstel ook andersom moeten doen. Dat wil zeggen: niet-religieuze ouders zouden evengoed het recht moeten krijgen om niet-religieus onderwijs (bijvoorbeeld ‘les in humanisme’) op bijzondere scholen aan te vragen. Ook dat zou de integratie kunnen bevorderen, maar dat heeft Marcouch niet gezegd en het is wettelijk ook niet mogelijk.

Godsdienst op openbare scholen, les in humanisme op bijzondere scholen: het wordt er niet overzichtelijker op. In 1917 was het bijzonder onderwijs de uitkomst van een strijd die breed leefde in de samenleving. In de huidige tijd is het legitiem om een aantal vragen te stellen: is Artikel 23 nog van deze tijd? Hoe kijken we aan tegen het feit dat orthodoxe scholen (reformatorische scholen, maar ook islamitische scholen) maar één groep leerlingen opnemen? Krijgt minister Plasterk het echt voor elkaar dat deze scholen geen homoseksuele leraren mogen weigeren? Is het niet beter om te pleiten voor ‘algemene scholen’, waar alle kinderen welkom zijn? Waar aandacht wordt besteed aan álle geestelijke stromingen, zonder één stroming te bevoordelen? Het zal er misschien niet snel van komen, zolang confessionele partijen een stevige machtsbasis hebben. Dat neemt niet weg dat we altijd discussie moeten kunnen voeren over de legitimiteit van wetten die lang geleden zijn bedacht.