Toespraak minister Bos

Mevrouw de Voorzitter!

Toen ik hier een jaar geleden stond was de kredietcrisis in de Verenigde Staten net begonnen. Het eind is sindsdien vele malen voorspeld, maar nog steeds niet gekomen. Met de dit weekend gesneuvelde zakenbanken Merryll Lynch en Lehman Brothers als inmiddels stille getuigen. Een jaar geleden was ik in Washington en meldden bankbestuurders vol zelfvertrouwen dat de markt nog drie tot zes maanden nodig zou hebben om weer op orde te komen. Inmiddels wordt er rekening gehouden met scenario’s waarin het nog jaren kan duren voor de financiële wereld weer op orde is.

Het is ook pas een jaar geleden dat de olieprijs ‘slechts’ 78 dollar per vat was. Afgelopen juli was het 144 dollar per vat, gisteren 93 dollar.

Een jaar gelden kostte een kilo rijst op de wereldmarkt 28 dollarcent, dit voorjaar 77 dollarcent en nu 50 dollarcent.

Een jaar geleden wist iedereen zeker dat Hillary Clinton de nieuwe president van Amerika zou worden, John McCain had de strijd volgens velen al verloren voor die begonnen was en Sarah Palin schoot beren, maar was bij het grote publiek nog onbekend. Het klimaatakkoord in Bali leek er niet te komen, maar kwam er toch. De Doha-ronde over wereldhandel moest er komen, maar kwam er niet. De economie draaide nog op volle toeren, maar begon te haperen. Volgens producenten was er nog niets aan de hand maar consumenten begonnen te somberen over de toekomst.

In deze achtbaan van steeds wisselende en vaak onderling tegengestelde signalen en ontwikkelingen, maken wij met elkaar politiek. Proberen we het leven van mensen beter te maken, iets van hun zorgen weg te nemen, hen iets van hoop en vertrouwen in de toekomst mee te geven. Voor ons in het kabinet, is die toekomst net zo onvoorspelbaar als voor alle andere Nederlanders. En als begroten op een moment als dit dus iets is, dan is het vooral het maken van keuzes die ook overeind blijven als het in de wereld toch weer anders gaat dan wij nu denken.

Juist een land als Nederland merkt het als het stormt en schuift en trilt in de buitenwereld. Dat hoort bij een open samenleving en een open economie. Een open economie die ons door de eeuwen heen bepaald geen windeieren heeft gelegd; waar we rijk van zijn geworden, naam mee hebben gemaakt.

Maar het is diezelfde openheid, die mensen nu onzeker maakt. Als consument profiteren we weliswaar van de goedkope producten uit China, als werknemer vragen we ons af wat het betekent voor onze banen.

Als werknemer profiteren we met onze pensioenen van de hoge rendementen die onze pensioenfondsen halen bij het beleggen in buitenlandse opkoopfondsen, als burger vragen we ons af of diezelfde opkoopfondsen, of de wereld van het grote geld niet te machtig aan het worden is.

Als burger wil je onrechtvaardige bonussen in het bedrijfsleven aan banden leggen, als werknemer hou je toch even je adem in als je je daarover tegen je eigen baas moet uitspreken en bij het minste of geringste gedreigd wordt met een vertrek naar het buitenland.

Soms bekruipt je dan, als werknemer of als burger en misschien heel soms zelfs als politicus, het gevoel dat de marges wel heel smal geworden zijn. Dat globalisering zich op een onvermijdelijke manier voltrekt en de mogelijkheden voor politici om het verschil te maken stelselmatig kleiner en kleiner worden.

Mevrouw de Voorzitter,

Als wij in deze Miljoenennota iets willen betogen dan is het dat dát niet klopt. Er zijn marges, ze zijn smal maar er is zéker ruimte om ze zelf in te vullen.

Kijk naar de gevolgen van de internationale financiële crisis. Die gaat ook niet aan ons voorbij, maar toch doen we het in vergelijking met veel andere landen beter: meer economische groei, een lagere inflatie, meer mensen aan het werk. Omdat we goed toezicht houden op onze banken en verzekeraars, omdat we voorzichtig begroten, omdat we een dreigende loon-/prijsspiraal afwenden, omdat we arbeid goedkoop maken en omdat we investeren in onze relatie met werkgevers en werknemers. Allemaal keuzes en ze maken kennelijk verschil!

Of kijk naar de heftige beweging in de olieprijzen. Mensen zien het aan de pomp en op hun energierekening. En natuurlijk zijn wij blij dat we - ondanks dat - er in lijken te slagen het voor de meeste Nederlanders waar te maken dat ze volgend jaar hun koopkracht behouden of er zelfs op vooruit gaan.

Maar het echte verschil kunnen we maken door energie te besparen en de energie die we wél gebruiken, in toenemende mate duurzaam te laten zijn. Zodat we minder afhankelijk zijn van dure olie uit instabiele landen. Zodat onze energierekeningen op termijn omlaag kunnen gaan. En dat kan. Met ondernemers die daar kansen in zien. Met wetenschappers die daarin voorop willen lopen. Met politici die de ambitie dat we in 2020 in Europa met duurzame energie leidend zullen zijn niet alleen durven te formuleren maar ook durven vol te houden. Ook dat zijn keuzes en ze maken verschil!

Veel mensen zien de ontwikkelingen buiten Nederland in toenemende mate als bedreigend. Het vergroot hun onzekerheid en hun zorgen over de toekomst. Maar het buitensluiten van die buitenwereld kan nooit het antwoord zijn. We zouden daarmee de slagader van onze welvaart doorsnijden, onze geschiedenis verloochenen, onze kracht miskennen en onze problemen vergroten.

Maar bovenal zouden we daarmee dreigen te vergeten dat, waar op het internationale podium zich inderdaad tal van bedreigingen voordoen waar mensen zich heel begrijpelijk zorgen over maken, juist dáár ook de grootste mogelijkheden liggen om de grote problemen van deze tijd op te lossen.

Het klimaatprobleem lossen we alleen internationaal op. Terrorismebestrijding vraagt om een aanpak van wijk tot wereld. Migratiestromen brengen we alleen tot stilstand door wereldwijd democratie en welvaart tot stand te brengen. Meepraten op het wereldtoneel lukt alleen door te investeren in een krachtig Europa. De smalle marges zijn niet zozeer steeds smaller, ze zijn vooral steeds internationaler. Daar komen niet alleen de grote problemen van deze tijd vandaan, daar zullen we ook steeds vaker onze oplossingen moeten zoeken.

Mevrouw de Voorzitter,

Het is tegen deze achtergrond dat ik u vandaag de begrotingen voor het jaar 2009 mag aanbieden. Wij leggen verantwoording af over het hoe en waarom van onze keuzes voor het begrotingsjaar 2009. Een jaar, dat gekenmerkt wordt door een wereldwijd teruglopende economische groei, stijgende inflatie en onzekere vooruitzichten. De Nederlandse economie doet het tegen die achtergrond volgend jaar minder dan we hoopten, maar nog steeds beter dan in veel omringende landen het geval is. In die kracht van Nederland willen we investeren. Zodat onze goede uitgangspositie in deze onzekere tijden alleen maar sterker wordt.

Dat doen we allereerst door, ondanks de onzekere economische vooruitzichten, onze ambities uit het Coalitieakkoord ook in 2009 onverkort uit te voeren. We gaan leraren beter betalen, we zorgen voor meer agenten, we versterken de rechten van patiënten in de zorg, we stimuleren duurzame energie, we houden de kinderopvang goedkoop en aantrekkelijk, we geven gezinnen met kinderen een financieel extraatje, we investeren in het spoor en we mobiliseren alles en iedereen om buurten en wijken leefbaar te maken en leefbaar te houden.

Daarnaast verlichten we de lasten en beschermen we voor de meeste Nederlanders de koopkracht. De arbeidskorting gaat omhoog, de schoolboeken worden definitief gratis en er komt een nieuwe belastingkorting voor gezinnen, waar de ouders werken en er ook gezorgd moet worden voor jonge kinderen. Wij leveren onze bijdrage aan het voorkomen van een loon-/prijsspiraal door de voorgenomen verhoging van de BTW niet door te laten gaan. Dat is natuurlijk ook goed voor de koopkracht, zeker ook als we de WW-premies voor werknemers naar nul kunnen brengen. Dat willen we graag, die bereidheid bestaat. Het kan werknemers tot honderden euro’s per jaar schelen. We hopen met werknemers en werkgevers daarover de komende weken een veelomvattend akkoord te sluiten.

Onze samenleving bevat veel talent. Maar lang niet ieders talent wordt voldoende benut. Dat is sociaal niet acceptabel en economisch niet verantwoord. We hebben iedereen nodig, jong en oud. En dus vragen we van jongeren onder de 27 die een beroep doen op een bijstandsuitkering, om óf te gaan werken óf te gaan leren. En belonen we mensen van 62 jaar en ouder als ze langer door willen werken met een extra belastingkorting, die kan oplopen tot enkele duizenden euro’s per jaar.

En dit alles kunnen we alleen maar omdat we een sterk bedrijfsleven hebben, waar wordt geïnvesteerd en geïnnoveerd. Dat willen we graag zo houden. Dus moeten de administratieve lasten omlaag. Bijvoorbeeld door te zorgen dat ondernemers met een lage maandelijkse BTW-aangifte minder vaak aangifte hoeven te doen. Maar ook door de verplichte Eerste Dags Melding te laten vervallen. Verder wordt de MKB-winstvrijstelling verhoogd, worden startende en doorgroeiende ondernemers beloond en worden honderden miljoenen gereserveerd voor nieuwe kennis- en innovatieprogramma’s.

Dit alles Voorzitter -om toch maar even dicht bij huis te eindigen- op een degelijke manier gefinancierd. Gezien de geschiedenis hoeft u van een sociaal-democratisch minister van Financiën niet anders te verwachten, maar toch‿

Er wordt geen euro méér uitgegeven dan we vooraf hadden afgesproken. Daar waar de opbrengst van een aantal maatregelen hoger bleek te zijn dan we aanvankelijk dachten, geven we het geld aan de belastingbetaler terug. Het financieringssaldo stijgt in 2008 én 2009 naar verwachting boven de 1% uit. De staatsschuld loopt heel snel terug naar een historisch uniek laag niveau, lager dan ooit eerder bereikt, zelfs lager dan toen we in 1814 met het registreren ervan begonnen!.

Mevrouw de Voorzitter,

Dit financieel solide beleid is goed nieuws voor de Minister van Financiën, goed nieuws voor de belastingbetaler, goed nieuws voor ons allemaal. De marges waren smal maar over smalle marges zijn ooit door een Nederlands politicus wijze woorden gesproken toen hij zei “het werken met smalle marges heeft alleen zin als de richting en de politieke keus zeer duidelijk zijn.” De richting is vooruit. De politieke keuze is er één van samenwerken en doorwerken. Vol vertrouwen in onze eigen kracht ook als de buitenwereld volop in beweging is.

Mevrouw de voorzitter!

Het is mij een eer om – daartoe gemachtigd door Hare Majesteit de Koningin – u de ontwerpbegroting voor het jaar 2009 te mogen aanbieden.