Er hangt een ijzige kou in de coalitie

De kwestie Uruzgan leidt tot zware irritatie tussen de coalitiefracties. De ministers van CDA, PvdA en ChristenUnie zijn al net zo verdeeld.

Het stond tevoren vast dat het er stevig aan toe zou gaan in het debat over de toekomst van de Nederlandse troepen in Uruzgan. Dat de ruzie in de nacht van woensdag op donderdag zo hoog zou oplopen was ook weer niet de bedoeling.

De PvdA-fractie had de messen geslepen. Buitenlandwoordvoerder Martijn van Dam kreeg toestemming van de fractieleiding om er hard in te gaan. De boodschap was dat de PvdA-fractie volgend jaar tegen zal stemmen, mocht CDA-minister Verhagen van buitenlandse zaken zijn zin doordrukken en voorstellen om opnieuw troepen te sturen naar Uruzgan, nadat de huidige missie daar zoals afgesproken is beëindigd.

Vicepremier Wouter Bos waarschuwde premier Balkenende achter de schermen al begin deze week dat de PvdA voor deze harde ’nee’ zou kiezen. Bos was dus blijkbaar niet van plan zijn partijgenoten in de Tweede Kamer tot terughoudendheid te manen. Al ver voordat het kabinet een besluit neemt over toekomstige troepeninzet ’anders of elders’ in Afghanistan sluit de PvdA-fractie een vervolgmissie in Uruzgan uit.

Er is eendracht tussen de PvdAKamerleden en hun bewindslieden in het kabinet. Minister Bert Koenders (ontwikkelingssamenwerking) vergaderde woensdag aan de vooravond van het debat met fractievoorzitter Mariëtte Hamer en Kamerlid Martijn van Dam over de strategie achter het ’nee’.

Balkenende was gewaarschuwd, en had Verhagen misschien zo ver moeten krijgen dat hij zou proberen tijd te winnen. Een besluit was immers deze week nog niet nodig. Maar zo zit Maxime Verhagen niet in elkaar. Toen de PvdA-fractie, gesteund door de kleinste coalitiefractie ChristenUnie, hem bij voorbaat verbood een akkoord met de Navo-bondgenoten te sluiten over voortzetting van de zo geprezen Nederlandse Uruzganmissie, ontstak hij simpelweg in woede.

Niet zo heel gek: geen enkele minister laat zich graag de handen op de rug binden.

Verhagen was dus in zekere zin geheel zichzelf toen hij het debat liet ontsporen. Hij beantwoordde het harde verzet van de PvdA met een keiharde tegenaanval.

Zijn boodschap: Nederland zou gek zijn om nu al uit te sluiten dat er een kleinere vervolgmissie komt in Uruzgan. De krijgsmacht heeft ervaring in het gebied, de militairen kennen de stamhoofdhoofden en het terrein op hun duimpje, de typisch Nederlandse combinatie van wapens en ontwikkelingswerk wordt internationaal gewaardeerd. De Amerikanen en andere bondgenoten hopen dat Nederland blijft. Laten we die dan bij voorbaat in de steek?

Verhagen kon briesen, de PvdA en de ChristenUnie hielden stug vol dat in 2007 nu eenmaal ’de afspraak’ is gemaakt om in 2010 uit het gebied te vertrekken. Om daar niet terug te keren.

Het CDA herinnert zich die oude afspraak heel anders: vertrek van de grote missie staat vast, maar beperkte terugkeer is mogelijk. Door een afspraak zo verschillend uit te leggen is het onderlinge vertrouwen tussen de coalitiefracties tot een ijzig dieptepunt is gedaald, in een gevoelige kwestie rond de inzet van militairen.