De protesten tegen anti-islamfilm Innocence of Muslims lijken het zoveelste bewijs dat moslims zich makkelijk op de kast laten jagen. Kunnen moslims dan niet tegen religiekritiek? Toch wel, meent historicus Abdullah Al-Arian. De rellen gaan nauwelijks over de profeet.

De verhoudingen tussen het 'christelijke' Westen en het 'islamitische' Oosten stonden niet altijd op scherp, herinnert Al-Arian ons op de website van Al-Jazeera. Het kostte de christelijke minderheid van negende-eeuws Spanje bijvoorbeeld grote moeite om hun islamitische medeburgers te provoceren.

In het land, dat destijds overwegend islamitisch was, werden christenen die de islam beledigden veelal genegeerd. Opmerkelijk, want sommige 'martelaren van Cordoba' uitten hun provocaties luidkeels en op publieke plaatsen.

'Overheidsfunctionarissen probeerden geen acht te slaan op de verbale aanvallen', schrijft Al-Arian, 'teneinde de sociale cohesie in stand te houden'.

In 19e eeuw: geen donderpreek
Toen filosoof Ernest Renan in de 19e eeuw schreef dat de islam vijandig stond tegenover ratio, wetenschap en filosofie, kreeg hij geen donderpreek maar werd hem vanuit islamitische hoek uitgelegd dat het tekortschieten van moslims vooral aan de moslims zélf lag. Met welgemeende excuses.

Waarom lijkt het beledigen van de profeet Mohammed dan nu zo'n taboe? Hoe kan het dat een marginale film als Innocence of Moslims nu tot rellen, bestormingen van ambassades en milde diplomatieke crises leidt?

'De onuitgesproken concensus is dat er hier sprake is van een botsing der beschavingen', schrijft Al-Arian, die als Midden-Oosten-expert werkt aan de Wayne State-universiteit in Detroit.

Bij fysieke aanvallen blijft het opvallend stil
Bij fysieke 'Westerse' aanvallen blijft het in islamitische landen namelijk opvallend stil. 'De seksuele vernedering van Abu Graib-gevangenen werd alom veroordeeld, maar het feit dat een illegale bezettingsmacht (Amerika, red.) Irakese burgers arresteerde en opsloot was geen reden voor protest.'

Ook het nieuws over Amerikaanse militairen die over de lichamen van overleden Afghanen hadden geürineerd, leidde nauwelijks tot betogingen. Al-Arian: 'Bijna niemand vroeg zich af waarom er überhaupt zo veel dode Afghanen zijn.'

Op de website van The Atlantic noemt journalist Robert Wright nog twee sluimerende boosmakers: aanvallen met drone-vliegtuigen (daar zou vooral in islamitische landen veel oppositie tegen zijn) en Amerika's pro-Israëlpolitiek. In islamitische en Arabische landen wordt daar zelden tegen geprotesteerd, schrijft Al-Arian.

Tikkende tijdbommen
Toch zorgt dit soort incidenten wel degelijk voor een breed gevoeld onbehagen. Tel daar het oud zeer van het kolonialisme bij op en je snapt waarom die landen tikkende tijdbommen zijn.

Films als Innocence of Muslims 'strooien zout in die wonden', meent hij. 'Hoe meer incidenten zich hebben kunnen opstapelen, hoe groter de uiteindelijke woede-uitbarsting. En dan blijkt: het is veel makkelijker om op te komen voor de islam dan om op te komen voor moslims. Zo lang we dat niet onder ogen zien, blijft dit soort geweld zich herhalen.'