De 'Moeder aller veldslagen', zoals de Syrische staatsmedia het betitelen, is het wellicht niet. Maar de slag om Aleppo is wel een gevecht dat cruciaal is voor het verloop van de strijd in Syrië. Weerstaan de rebellen de troepen van president Assad, dan brengen ze de val van diens regime weer een stapje dichterbij.

Dat Assad vroeg of laat tenonder gaat, daaraan twijfelen maar weinigen. Hij verliest steeds meer bondgenoten (gisteren liep de Syrische gezant in Londen over) en hij verliest de greep op zijn land. Nu hij zelfs in de twee belangrijkste steden - de politieke hoofdstad Damascus en de economische hoofdstad Aleppo - onder vuur ligt, is het moeilijk voorstelbaar dat Syrië ooit weer geheel onder zijn controle komt.

Te veel bloed aan zijn handen
In allerlei internationale hoofdsteden is men daarom al overgestapt naar het volgende hoofdstuk - hoe zal Assad van het toneel verdwijnen, en wat gebeurt er daarna met Syrië? Dat de president vrijwillig vertrekt, is onwaarschijnlijk; daarvoor heeft hij al te veel kansen laten schieten en te veel bloed aan zijn handen. Bovendien willen steeds minder landen hem opnemen.

De vraag is vooral of Assad de strijd zal aangaan vanuit Damascus, of dat hij zijn toevlucht zoekt in Latakia - hoofdstad van de 'alawitische regio' in het noordwesten, basis van de religieuze groep waartoe Assad behoort. Nadat enkele toplieden uit zijn regering twee weken geleden omkwamen bij een aanslag in Damascus, gingen al geruchten dat Assad daarheen was gevlucht.

Exodus van alawieten
Zeker is dat dit jaar al vele alawieten deze weg hebben gekozen. Er zijn geen harde cijfers, maar wel talloze berichten dat vanuit bijvoorbeeld rebellenbolwerk Homs een exodus van alawieten is geweest richting Latakia en omgeving. Ook alawieten in het onrustige Damascus denken er inmiddels over te verkassen naar hun 'thuisgebied'- zelfs als ze in de hoofdstad zijn geboren.

Hoe sterk de nationale identiteit van de verschillende groeperingen is, moet de tijd uitwijzen. Sommige waarnemers denken dat Assad in laatste instantie - als hij de controle in Aleppo en Damascus echt kwijtraakt - van de alawitische regio een staat wil maken. Voor het eerst zou dat overigens niet zijn: de regio was al eens een staatje, na de Eerste Wereldoorlog toen de Fransen en Britten dit deel van het Ottomaanse Rijk opdeelden.

Balkanisering
Destijds bleek 'Alawitistan' niet levensvatbaar - en ook nu lijkt het niet goed voorstelbaar dat zo'n ministaatje veel economische of politieke overlevingskansen heeft. Al was het maar omdat het omsingeld zou zijn door vijanden (de rest van Syrië, Turkije), en omdat de alawieten zelfs hier geen meerderheid van de bevolking vormen.

Maar mogelijk rest Assad straks geen keus dan het toch te proberen. Dat zou de opmaat kunnen zijn voor een 'balkanisering' van Syrië - met alawieten die hun toevlucht zoeken in eigen gebied, en Koerden en soennieten die hetzelfde doen. Tekenen dat het die kant opgaat in het land, is dat Koerdische activisten de laatste weken delen van het noordoosten hebben 'bevrijd' - naar het zich laat aanzien om een autonome Koerdische regio te stichten.

Nog geen enkel overgangsplan
Erger nog dan de opdeling van het land zou een implosie van de staat zijn. Experts waarschuwen dat Syrië nog geen enkel overgangsplan heeft voor het post-Assad-tijdperk, en dat onduidelijk is of er bij de rebellen iemand is die geloofwaardig de leiding kan nemen. Voorlopig maakt de oppositie vooral onderling ruzie.

Om een implosie te voorkomen, moet in ieder geval een deel van het impopulaire, aan het regime gelieerde staatsapparaat overeind blijven. Vandaar dat de Amerikanen nu naar verluidt proberen de onlangs overgelopen generaal Manaf Tlas voor te bereiden op een machtsgreep als Assad zou verdwijnen. Tlas is een soenniet, wat hem enige geloofwaardigheid zou moeten geven onder de overwegend soennitische rebellen. Bovendien kent hij als hoge militair 's lands veiligheidsapparaat.

Maar waarschijnlijk wedden de Amerikanen op het verkeerde paard. Tlas was vertrouweling van president Assad en liep pas onlangs over - zaken die hem verdacht maken voor de oppositie. Toen Tlas onlangs opriep tot eenheid leverde dat vooral smalende reacties op.

Geloofwaardige opvolger
Het alternatief is echter voor niemand aantrekkelijk, voor de Syriërs zelf niet, en ook niet voor omliggende landen. Een analist in het Amerikaanse blad Time zei het zo: als Assad valt zonder een geloofwaardige opvolger in zicht, zou dat voor de regio kunnen zijn wat de moord op aartshertog Frans Ferdinand in 1914 voor Europa betekende. Diens dood leidde tot de Eerste Wereldoorlog.