Het door Syrië neergehaalde Turkse vliegtuig: hoe zit het?

De relatie tussen Syrië en Turkije staat onder druk nadat Syrië afgelopen vrijdag een Turks gevechtsvliegtuig neerhaalde. Volgens Syrië vloog de jet in het Syrische luchtruim en handelde het land uit zelfverdediging tegen een 'onbekende binnendringer'. 'Onzin', vindt Turkije. De Turken claimen in het bezit te zijn van gesprekken van de Syrische luchtmacht waaruit blijkt dat Syrië wel degelijk wist dat het om een Turk vliegtuig ging. Hieronder een kort overzicht van de gebeurtenissen.

Na het eerste incident zou Syrië nog een tweede vliegtuig van Turkije hebben beschoten, waardoor de spanning tussen de landen nog verder is opgelopen. Volgens Turkije zou het gaan om een reddingshelikopter die samen met nog een helikopter en twee schepen deelnam aan de zoekactie naar de eerder neergeschoten F-4. De helikopter kon veilig naar de vliegbasis in Turkije terugkeren.

Turkije geeft toe dat de F-4 inderdaad een korte tijd in het Syrische luchtruim vloog, maar dat dat een vergissing was. Na een waarschuwing van de Turkse luchtverkeersleiding, verliet het gevechtsvliegtuig het Syrische luchtruim weer. Volgens Turkije is de jet dan ook neergehaald in het internationale en niet het Syrische luchtruim. Syrië spreekt dat tegen.

Bij de zoekactie bood Syrië manschappen en materieel aan om te helpen zoeken naar de vermiste piloten, vooralsnog zonder resultaat.

Turkije heeft inmiddels de 28 lidstaten van de NAVO bijeen geroepen in Brussel om een 'gepaste reactie' te geven op de, in Turkse ogen, vijandige aanval. Op basis van artikel 4 van het NAVO-handvest zijn de overige leden verplicht een lid bij te staan dat door een ander land is aangevallen. De Turkse premier Reycep Erdogan benadrukte wel dat Turkije niet uit is op een militaire reactie, maar dat het incident niet zonder gevolgen kan blijven. 'Hoe waardevol Turkse vriendschap ook moge zijn, onze toorn is net zo sterk', zei Erdogan vandaag in Turkije.

Aanvankelijk reageerde Turkije terughoudend op het incident, en liet de regering weten niet van plan te zijn Syrië de oorlog te verklaren na de 'daad va agressie'. Premier Erdogan beriep zich op artikel vier van het NAVO-handvest, die een lidstaat het recht geeft de andere leden te raadplegen wanneer de 'souvereniteit is bedreigd'. Volgens de NOS lijkt het er vandaag in Brussel echter meer op dat Turkije zich gaat beroepen op artikel vijf, waarin staat dat 'een aanval op één een aanval op alle is'.

Mogelijk wil premier Erdogan polsen bij zijn bondgenoten in Brussel in hoeverre zij solidair zijn met Turkije. De laatste keer dat een lidstaat zich op artikel vijf beriep, was na de terroristische aanslag van elf september 2001 op het World Trade Center in New York.