Nieuwe koers van Turkije is vol risico's

Turkije leek op weg naar de rol van ’bemiddelaar’ in het Midden-Oosten. Maar conflicten met Israël gooiden roet in het eten. Zet Turkije nu ook de verstandhouding met de VS en Europa op het spel?

Turkije is sinds een paar maanden ’grote vrienden’ met al zijn buurlanden, Syrië en Iran inbegrepen. Zetten de Turken daardoor hun relatie met de VS en de Europese Unie op het spel, vooral nu blijkt dat het schofferen van Israël onderdeel blijkt te zijn van deze nieuwe Turkse politiek?

Premier Tayyip Erdogan heeft in mei van dit jaar Ahmet Davutoglu aangesteld als de nieuwe minister van buitenlandse zaken. Sindsdien werkt Turkije – een Navo-lidstaat grenzend aan Irak en Iran en langdurig kandidaat-lid van de Europese Unie – aan een groot seculier machtsblok in de regio (met 70 miljoen overwegend islamitische inwoners).

Minister Davutoglu is de man die zich in al zijn boeken sterk heeft gemaakt voor de Palestijnse zaak en een beleid voert van vriendschap met alle buurlanden. Ankara doet nu al een half jaar wat in de boeken van Davutoglu staat geschreven. Met als resultaat dat met aartsvijand Armenië wordt samengewerkt, de grens tussen de twee landen naar verwachting eind dit jaar opengaat, de visumplicht voor Syrische reizigers is opgeheven en premier Erdogan vorige week in Iran onverwacht zijn steun uitsprak voor het nucleaire programma van dat land.

Minister Davutoglu bezocht bovendien deze week de Koerdische leiders, die tot dusver nooit door Turkije als zodanig werden erkend. Davutoglu stak ze de hand toe en kondigde de opening van een Turks consulaat in de Koerdische stad Irbil aan. Om het geheel af te ronden liet Turkije de Israëliërs weten dat ze niet meer welkom zijn op de Navo-oefening die de legers van Turkije, de VS en Israël elk jaar in het Turkse Konya hielden.

Volgens professor Mithat Sancar, docent aan de Ankara Universiteit, is dit alles geen reden om aan te nemen dat Turkije de goede verstandhouding met de VS en Europa op het spel zet. „Het Turkse volk is opgegroeid met de gedachte dat al zijn buurlanden vijanden zijn. De nationalistische leiders hebben het volk dit bewust wijs gemaakt, om de gedachte te bevorderen dat het één homogeen volk is.” Sancar is in Nusaybin geboren, de stad waar de helft van de straten Syrisch grondgebied is en families elkaar tot voor kort weinig zagen door de visumplicht.

Sancar denkt dat de nieuwe koers Turkije juist dichter bij het Westen zal brengen. „We hebben altijd het cliché gebezigd dat Turkije een brug is tussen het Westen en het Oosten. Nu pas kan Turkije daadwerkelijk laten zien dat het als enige land een leidersrol kan spelen in het Midden-Oosten. De mensen in deze regio pikken niets meer van het Westen. Ik denk dat het Westen blij is met de nieuwe rol van Turkije.”

Hoe goed geplaveid de weg is die de nieuwe Turkse minister van buitenlandse zaken heeft uitgestippeld, moet echter nog blijken. Westerse mogendheden willen verstrekkende maatregelen om Iran in het gareel te houden. Kan Turkije doorgaan met de ’vriendschapspolitiek’ met zijn buurland, terwijl Amerika, de EU en Rusland Iran uitsluiten van de internationale handel?

Volgens politiek analist Omer Taspinar wordt in de VN-Veiligheidsraad, waar Turkije momenteel lid van is, duidelijk hoe ver de Turken gaan met hun rol van de ’nieuwe leiders’ in het Midden-Oosten. En of ze met het zelfbewust volhouden van steun aan Iran, het risico willen lopen door het Westen verstoten te worden. „Vriendschap met de buurlanden is een groot goed voor Turkije”, aldus Taspinar. „Maar dat mag niet ten koste gaan van de betrekkingen met de westerse wereld. Deze houding mag het EU-proces van Turkije niet verpesten. Ik hoop daarom dat de Turkse leiders heel goed hebben nagedacht over de stappen die ze zetten.”