Verzet lijkt nu breder gedragen

Na de bloedige Asjoera-protesten van zondag, waarbij zeker acht doden vielen, verkeert Iran in shock. De grote vraag is of de recente protesten een keerpunt betekenen voor de oppositie.

Uitgebrande winkels, stukgeslagen autoruiten en resten van barricaden opgeworpen uit meubels en afvalcontainers zijn de treurige overblijfselen van de hevige rellen die zondag plaatsvonden.

Het was toen Asjoera, het hoogtepunt van de sjiitische rouwmaand Moharram, en tevens belangrijke zevende dag na het overlijden van de dissidente geestelijke Hossein-Ali Montazeri. Protesten werden die dag verwacht. Dat het zo fout zou lopen, en dat duizenden de straat opgingen, had niemand voorzien.

„De neef van oppositieleider Mousavi is zondag een martelaar geworden. Net als imam Hoessein. Mijn grote hoop is dat hij niet voor niets is gestorven. Dat het het begin zal zijn van grote veranderingen in Iran die leiden naar vrijheid en democratie.”

Gisteren was Elaheh (28) opnieuw naar het centrum getogen om deel te nemen aan een betoging om eer te bewijzen aan de doden en in het bijzonder om Mousavi te condoleren met het verlies van zijn neef. De oproerpolitie dreef de groep van honderden demonstranten met traangas en stokken uiteen. „Het lijkt oorlog in de stad. Maar het gekke is dat de demonstranten nu veel minder bang zijn dan van de zomer.’

Terwijl oppositiewebsites en getuigen beweren dat het de Iraanse veiligheidstroepen waren die de betogers hebben gedood, houden de autoriteiten vol dat het een stelletje relschoppers zijn die de doden en de gewonden heeft veroorzaakt.

Zo liet de hoge Iraanse politiecommandant Jazayeri weten dat hij het ’sporadische protest’ schandalig vond en dat het slechts om ’een klein groepje betogers’ ging, dat in geen verhouding stond tot de miljoenen ’echte rouwenden’. Veel van de doden zouden zijn gevallen door ongelukken veroorzaakt door de chaos.

Oppositieleider Karroubi vroeg zich echter op zijn website af ’wat er is gebeurd met het religieuze systeem dat het opdracht geeft tot het doden van onschuldige mensen tijdens de heilige dag Asjoera’.

De onlusten startten deze zomer na de presidentsverkiezingen. Zittend president Ahmadinejad won opnieuw de verkiezingen maar de oppositie meent dat er op grote schaal is gefraudeerd. Straatprotesten volgden waarbij doden en gewonden vielen. En hoewel de protesten ook na de zomer doorgingen, waren ze nooit meer zo hevig als afgelopen weekend. Het verzet lijkt nu breder gedragen, met hele families die in het weekend meeliepen. De oppositie ruikt de overwinning, en dat geeft moed.

De recente onlusten begonnen overigens al eerder. Op de avond voor Asjoera werd oud-president Khatami belaagd door leden van de paramilitaire Basiji, de knokploegen van het regime, toen hij een lezing gaf in het voormalig woonhuis van imam Khomeini. Ook prominente dissidente geestelijken in Qom, zoals grootayatollah Saneï, zijn de afgelopen weken belaagd.

Naarmate de maanden verstreken, veranderde het thema van de oppositie. Van woede over vermeende verkiezingsfraude werd het accent verlegd naar kritiek op het staatsbestel van Iran en dan in het bijzonder op de rol van de geestelijk leider. Dit door Khomeini geïntroduceerde concept van velayat-e-faqih, waarbij een islamitisch rechtsgeleerde de opperste leider van een staat is, was tot voor kort heilig.

In het licht hiervan is het ongekend dat de betogers tijdens de jongste protesten in niet mis te verstane bewoordingen het vertrek van geestelijk leider Khamenei en het opdoeken van het huidige staatsbestel eisten. Opmerkelijk is ook dat er tijdens de recente protesten slogans werden gebruikt die tijdens de islamitische revolutie van 1979 dienst deden tegen de sjah, zoals ’Dood aan de dictator’. Er werd zelfs ’Dood aan Khamenei’ geroepen, hetgeen eerder ook onvoorstelbaar was.

Bouwkundestudent Mehrdad, die zondag lichtgewond aan zijn arm is geraakt: „Ik ben door veiligheidstroepen geslagen en heb ook een stroomstoot gekregen. Toch vecht ik door. Het gaat al lang niet meer over die verkiezingen. Het gaat nu om nog fundamentelere zaken: het systeem moet op de helling. Er zijn nu dingen gaande die niemand voor mogelijk had gehouden. De ontwikkelingen tonen grote gelijkenis met die van de Islamitische Revolutie.”