Ook Britten riskeren al snel huisarrest

De regering-Blair leek vorige maand in het defensief gedrongen door de rechterlijke uitspraak dat vermeende buitenlandse terroristen niet zonder vorm van proces mogen worden vastgehouden. Gisteren pakte zij het initiatief terug.

Twaalf vermeende buitenlandse terroristen mogen binnenkort hun Britse cellen verlaten, maar worden dan wel onmiddellijk onder een vorm van huisarrest geplaatst. Diezelfde sanctie kan in de toekomst worden opgelegd aan mensen met een Brits paspoort, zonder dat daar een rechter aan te pas komt. Een verdenking van de kant van de regering is voldoende.

Dat is de inhoud van vergaande nieuwe maatregelen die de nieuwe minister van binnenlandse zaken Charles Clarke gisteren aankondigde in het Lagerhuis. Een BBC-commentator trok gelijk een vergelijking met de Tweede Wereldoorlog, toen vertegenwoordigers van fascistische partijen ook zonder tussenkomst van de rechter thuis konden worden vastgezet. Sindsdien heeft geen regering zo'n stap meer aangedurfd.

Over het algemeen zullen de terreurverdachten niet mogen telefoneren, gebruik maken van het internet of bepaalde personen ontmoeten. Verder moeten ze een elektronische enkel- of polsband om, hoewel de precieze maatregelen van persoon tot persoon zullen verschillen.

De plannen van Clarke waren waar het de buitenlanders betrof een reactie op het juridische wespennest dat zijn opgestapte voorganger David Blunkett vorige maand voor hem achterliet. Onder Blunketts regime werden een dozijn 'terroristen' met een buitenlandse paspoort zonder proces in gevangenissen opgesloten, sommigen inmiddels al langer dan drie jaar.

Maar de zogenaamde Law Lords, die het hoogste rechtscollege in het Verenigd Koninkrijk vormen, staken daar in december een stokje voor. Discriminerend en in strijd met Europese mensenrechtenverdragen, was hun harde oordeel over de praktijk die door mensenrechtenorganisaties al was veroordeeld als 'het Britse Guantánamo'.

De eerste reacties op de alternatieve voorstellen van Clarke waren weinig positief. De Liberaal-Democraten - van meet af aan fel tegenstander van de opsluitingen zonder proces - waarschuwden dat de nieuwe maatregelen nog altijd in strijd lijken met het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. De Conservatieven toonden zich er vooral bezorgd over dat Clarkes plannen ook voor Britse terreurverdachten gelden, in plaats van ze óf voor de rechter te brengen óf vrij te laten als er onvoldoende bewijs te vinden is.

De terugtrekkende beweging van Clarke komt een dag nadat opnieuw vier Britten werden teruggevlogen vanuit de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay op Cuba. Het viertal werd onmiddellijk na aankomst op een militair vliegveld overgebracht naar een zwaarbewaakt politiebureau in Londen en daar verhoord. Clive Stafford Smith, advocaat van twee van hen, sprak zijn verontwaardiging daarover uit: ,,Deze mensen zijn drie jaar lang gemarteld en mishandeld. Wat zij nodig hebben, is niet nieuwe ondervragingen, maar rehabilitatie.''

Aanvankelijk zag het er naar uit dat de gedetineerden, die door de VS verdacht werden van banden met het terreurnetwerk Al-Kaida, naast hun advocaten allen één familielid mochten ontvangen. Maar dat ging niet door omdat de politie erop stond om bij de ontmoetingen aanwezig te zijn.

De vier werden gisteravond laat vrijgelaten en de verwachting is dat de meesten nooit iets ten laste zal worden gelegd. Politiecommissaris Sir John Stevens erkende gisteren dat verklaringen die in Guantánamo zijn afgelegd niet voor een Britse rechter kunnen worden gebruikt.