Misdaadserie Tatort kwetst alevieten

De makers van de Duitse Krimi ’Tatort’ schrikken niet terug voor politiek gevoelige thema’s. Dat is al zo sinds de eerste aflevering op 29 november 1970, die zich – midden in de Koude Oorlog – in de DDR afspeelde. Latere afleveringen gingen over kinderprostitutie en vrouwenhandel. Het leuke van Tatort is ook dat de opsporingsteams en ’zaken’ in principe per regio verschillen. Daardoor sluiten afleveringen vaak goed aan bij de plaatselijke realiteit.

Maar onlangs lijken de Tatortmakers bij de Norddeutsche Rundfunk zich verslikt te hebben in die werkelijkheid. In de aflevering van zondag 23 december, ’Ere wie ere toekomt’, laat scenarioschrijfster en regisseur Angelina Maccarone incest (en moord, natuurlijk) plaats vinden binnen een alevitisch gezin. Vader verkracht zijn jongere dochter, en doodt zijn oudste.

De gemeenschap van Duitse alevieten – een vrijzinnige stroming binnen de islam – staat nu op de achterste benen. De alevitische koepelorganisatie had de uitzending nog geprobeerd te verhinderen, maar vergeefs. Afgelopen week protesteerden enkele honderden alevieten in Berlijn tegen de uitzending, bij het kantoor van de landelijke tv-zender ARD. De koepelorganisatie roept op tot een grote demonstratie in Keulen morgen, waarbij ze tegen de 30.000 deelnemers verwachten. Uit Nederland komen 22 bussen met boze alevieten, meldt de Nederlandse Federatie van Alevitische Verenigingen. De Alevitische Gemeenschap in Duitsland heeft inmiddels een aanklacht ingediend tegen de NDR wegens volksopruiing.

De woede is groot, maar Tatort heeft dan ook een zeer gevoelig punt geraakt. Het scenario stoelt volgens de alevieten op een oud vooroordeel, dat door erfvijand de soennieten is verspreid: incest is een vast onderdeel van de alevitische geloofsbetuiging. Die overlevering komt voort uit de afschuw van fanatieke soennieten over het feit dat bij de alevieten mannen, vrouwen en kinderen samen hun religieuze rituelen uitvoeren.

De meeste alevieten in Duitsland zijn van Turkse of Koerdische afkomst. In Turkije leven er zo’n 15 miljoen, in Duitsland 700.000. üzcan Mutlu, afgevaardigde voor De Groenen in Berlijn, vergelijkt het hardnekkige incestverhaal met dat over de rituele moord op christelijke kinderen door joden, bij het joodse paasfeest.

Nog steeds worden alevieten in Turkije gediscrimineerd, aldus Mutlu in Die Welt. Hij wijst op de verwarring bij veel Duitsers, die denken dat iedere Turk een fundamentalistische soenniet is. Hij verwijt de makers van Tatort dat zij aan dat beeld bijdragen door een dochter uit het gezin een hoofddoek te laten dragen – iets dat een alevitische nooit zou doen.

Regisseuse Maccarone weert zich in een schriftelijke verklaring. „Deze zaak – want het gaat om een Krimi – kan in elk gezin overal op de wereld plaatsvinden.” Dat er niets lasterlijks bedoeld is moet toch blijken uit de rolverdeling, betoogt Maccarone: dienstdoend commissaris Aslan, degene die uiteindelijk beseft wat voor drama zich heeft afgespeeld, is zelf aleviet.