Akkoord is 'eenzijdige ontwapening'

Terwijl ministers, ambtenaren, lobbyisten en milieu-activisten uitgeput in hun vliegtuigen zaten, op weg naar huis, legden Amerikaanse senatoren al een bom onder het klimaatverdrag waarover 160 landen het woensdagnacht na ellenlange vergadersessies in Kyoto met zeer veel moeite min of meer eens waren geworden.

“Als de president dit tekent, zullen we het verdrag vermoorden”, luidde het plastische commentaar van de Republikeinse senator Chuck Hagel uit Nebraska. Ook andere senatoren, de meesten van Republikeinse snit, meldden dat dit akkoord absoluut niet door hun beugel kon.

De senaat heeft in een motie vastgelegd dat de VS de uitstoot van broeikasgassen alleen beperken als ontwikkelingslanden dat ook doen. Nu die landen in het klimaatverdrag buiten schot blijven - vooral China, na de VS 's werelds grootste uitstoter van broeikasgassen, verzette zich hevig tegen de Amerikaanse pogingen om ontwikkelingslanden verplichtingen op te leggen - is de kans groot dat de Amerikaanse senaat, die het verdrag net als andere nationale parlementen moet ratificeren, de in Kyoto gemaakte afspraken zal afkeuren.

De VS hebben in Kyoto toegezegd dat hun uitstoot van broeikasgassen in 2012 zeven procent lager zal zijn dan in 1990. Ook Japan (zes procent), de EU-landen (gemiddeld acht procent) en andere (West- en Oosteuropese) industrielanden hebben zich op doelen vastgelegd. Die afspraken zijn bindend: landen moeten zich eraan houden.

Onhelder is wat er gebeurt als de Amerikaanse senaat zich niet gebonden voelt aan de afspraken. En wat gaan de EU-landen, die hebben geijverd voor een beperking van de CO2 -uitstoot maar ook benadrukten dat zij niet alleen die kar willen trekken, doen als de senaat het verdrag door de papiervernietiger haalt?

Over sancties tegen landen die hun doelstellingen niet halen, is eveneens niets afgesproken. Worden het boetes? De verplichting om geld in een mondiaal milieufonds te stoppen? Blijft het bij een verbaal pak rammel? Het heikele punt is verschoven naar een vervolgconferentie.

Zeker in de VS zal het debat over het klimaatverdrag nog lang niet zijn uitgewoed. Ongetwijfeld zal de invloedrijke Global Climate Coalition, opgezet door olie-maatschappijen en autofabrikanten en gesteund door een batterij vakbonden, veel druk uitoefenen op de senaat om de hakken in het zand te zetten. William O'Keefe, voorzitter van de coalition gaf er al een voorproefje van. Hij noemde het onderhandelingsresultaat 'verschrikkelijk', vergeleek het met een eenzijdige ontwapening en stelde dat de regering-Clinton “voor het eerst toestaat dat een door ontwikkelingslanden gedomineerd lichaam de economie van de Verenigde Staten beperkt en controleert.”

Toch klonken vanuit Amerikaanse hoek ook andere geluiden. Een enkele democratische senator prees het resultaat. Vertegenwoordigers van bedrijven die in 'schone' energiebronnen handelen, waren ook content. “Mensen die beweren dat het onmogelijk is om geld te verdienen en tegelijkertijd de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, hebben ongelijk”, sprak een zegsman.

Woordvoerders van de Japanse auto-industrie toonden zich bezorgd over de uitkomst van de onderhandelingen. Maar elders in Kyoto maakte Toyota goede sier met een nieuw, zeer zuinig model, de Prius. Daarmee staat Toyota model voor een ontwikkeling die ook in Europa zichtbaar is, maar die in de VS lijkt onder te sneeuwen door het publicitair geweld van clubs als de Global Climate Coalition.

Enerzijds is het Europese bedrijfsleven wars van al te ambitieuze doelstellingen, anderzijds is er een besef dat het broeikasprobleem een probleem is en dat energiebesparing en technologische vernieuwing geen kwaad kunnen, ja, een uitdaging kunnen zijn en mogelijk zelfs een financieel aantrekkelijke uitdaging. Die scheiding tussen Europa en Japan enerzijds en de VS anderzijds loopt zelfs door bedrijven heen. Waar Shell-topman Herkströter zei dat het mogelijk en nastrevenswaardig is de uitstoot van broeikasgassen met vijf procent te beperken (als iedereen maar meewerkt), is Shell Oil, de Amerikaanse dochter van Shell, één van de steunpilaren van de Global Climate Coalition.

Wat de conferentie voor gevolgen zal hebben, hangt af van wat de landen nu gaan doen. Maken ze werk van de uitvoering van het verdrag dan neemt de druk op industrieën om energiezuinige producten te maken toe en gaan de subsidiekranen voor de ontwikkeling van dat soort producten open.

Kolen en olie zullen vaker als energiebron worden vervangen door aardgas en liever nog: duurzame energiebronnen als zon en en water. Sommige industrieën zien zich voor flinke problemen gesteld: de chipsindustrie bijvoorbeeld. De cfk's die zij vroeger gebruikten om chips en apparatuur te reinigen zijn al in de ban gedaan, omdat die de ozonlaag aantasten. Enkele veel gebruikte vervangers zijn stoffen met een sterke broeikaswerking. Halen die het jaar 2012?

Milieu-organisaties zijn ontevreden met de uitkomst van de conferentie. Greenpeace dat het akkoord als “een farce” bestempelde, was het helderst en het meest voorspelbaar. Vooral het ontbreken van sancties voor landen die hun doelstellingen niet halen, stuit Greenpeace tegen de borst. Het World Wildlife Fund, de Amerikaanse Sierra Club en de Nederlandse Stichting Natuur en Milieu reageerden wat milder, maar niet lovend.

Die reacties zijn begrijpelijk vanuit hun optiek dat de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd met 80 procent moet verminderen om klimaatverandering op aarde tegen te gaan. Anderzijds geldt dat groei tot nu toe vrijwel altijd gepaard is gegaan met meer emissies van broeikasgassen: één procent groei betekende één procent meer broeikasgassen. Dat één-op-één-automatisme gaat sinds kort niet meer op voor een aantal rijke landen.

Maar landen waar de economie groeit en de uitstoot van broeikasgassen daalt, zijn zeldzaam. Duitsland is zo'n land, omdat het de zeer vervuilende industrie in de voormalige DDR saneert. Engeland een ander, omdat het kolenmijnen sloot. De enige landen waar de CO2 drastisch is afgenomen, zijn landen als Rusland, Oekraïne en Kazachstan die kampen met zwaar ingezakt economie. Groei en minder uitstoot, het wordt een hele toer om dat te realiseren, zei minister De Boer van Vrom en daarin heeft ze gelijk.