Mensenrechten van Europese burgers nog beter verankerd

De grondrechten van de Europese burgers zijn gisteren in Straatsburg stevig verankerd. Vooral de tegenstanders van die grondrechten lieten daarbij van zich horen.

„Dit is een gelukkige dag voor de burgers van de Unie”, zei voorzitter Pöttering van het Europees Parlement bij de ondertekening van het Handvest van de grondrechten. De Europese Unie is immers niet alleen een economisch project, maar vooral een ’waardengemeenschap’. De Portugese premier Socrates, nu voorzitter van de Europese Raad, en president Barroso van de Europese Commissie sloten zich daarbij aan.

De waarden die in het handvest zijn vastgelegd, lijken vanzelfsprekend: het recht op privacy, non-discriminatie en een eerlijk proces. Allemaal zaken die al nationaal zijn geregeld en ook in het Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM). Toch gaat het handvest verder, zegt Marlies Desomer, onderzoekster in het Europees Recht aan de Katholieke Universiteit Leuven.

„Het handvest is veel moderner. In het EVRM staan vooral de klassieke burgerlijke en politieke grondrechten. Nu zijn ook economische, sociale en culturele rechten vastgelegd.” Zoals het stakingsrecht, het recht op milieubescherming en het bestrijden van gedwongen arbeid. Burgers en bedrijven kunnen straks bij het Europees Hof van Justitie in Luxemburg een beroep doen op het handvest, als ze zich benadeeld voelen door Europese regels.

Groot-Brittannië en Polen doen niet mee, vooral omdat zij vrezen voor inperking van hun vrije arbeidsmarkt. Bovendien waakt het Europees Hof in Straatsburg al over de mensenrechten, op basis van het EVRM. Burgers kunnen daar terecht met klachten over de overheid, bijvoorbeeld over politieoptreden.

De Europese Unie is nu geen partij in Straatsburg. Dat gaat veranderen en daarmee lijken de Europese burgerrechten wel erg goed verzekerd te worden. Welke rechter spreekt straks het laatste woord?

Jo Leinen, de Duitse Europarlementariër die nauw betrokken was bij de opstelling van het handvest, ziet het probleem niet zo. „We mogen van geluk spreken in Europa te leven, waar burgers van een dubbel systeem gebruik kunnen maken, zodat er geen tekort bestaat in de bescherming van de mensenrechten.”

Extreem-rechtse en nationalistische Britse europarlementariërs verstoorden gisteren de ondertekeningsceremonie en de toespraken in Straatsburg met boegeroep. Zij zien het handvest als een verkapte Europese grondwet en daar zijn ze tegen. Volgens Desomer hebben zij wel een punt. „Het handvest maakt algemene rechtsbeginselen zichtbaar, net zoals een grondwet dat doet.”

De grondrechten zijn juist uit het herzieningsverdrag gehaald omdat sommige lidstaten, zoals Nederland, niets wilden tekenen dat op een Europese grondwet lijkt. „Een vormkwestie”, zo noemt Desomer deze oplossing. „En eigenlijk een beetje volksverlakkerij.”