Voor 111000 euro naar Vogelpoepeiland

Op afgelegen eilanden in de Stille Oceaan zitten 1500 asielzoekers in interneringskampen. Australië wilde hen niet hebben. Het prijskaartje van de maatregel: 167 miljoen euro - 111000 euro per asielzoeker.

Het is, zelfs vanaf de oostkust van Australië, nog vier enhalf uur vliegen naar het tropische eilandje Nauru. 'Vogelpoep eiland', zoals de bijnaam van de mini-republiek Nauru luidt, heeft weinig te bieden dat de reis de moeite waard maakt - of het moeten de witwaskantoortjes zijn waar de Russische maffia zo dol op is.

Het vliegtuig waarmee oud-VN-diplomaat John Pace naar Nauru vloog, zat dan ook niet vol. Het zegt veel over de uithoek die het eilandje van 5 bij 4 kilometer is. Het verklaart tevens waarom zo weinig meer is vernomen van de 1200 asielzoekers die een halfjaar geleden naar Nauru werden getransporteerd, en de 300 die later aan Papoea-Nieuw-Guinea werden uitbesteed.

Australië begon een experiment, niet eerder vertoond in het westerse asielbeleid. In ruil voor economische hulp vroeg het straatarme buurlanden in de regio aan asielzoekers tijdelijk op te vangen. De eigen grenzen gingen onderwijl dicht. Het bijna failliete Nauru zwichtte onmiddellijk voor het duizelingwekkende aanbod van (omgerekend) 18 miljoen euro. De eersten die in de inderhaast ingerichte kampen arriveerden, waren ruim 400 Afghaanse en Iraakse bootvluchtelingen van het Noorse vrachtschip Tampa.

,,Ik kwam geschokt terug', zegt Pace, terug in Australië. ,,En ik ben wel wat gewend. De kampen zijn gevangenissen, van de ergste soort. Als oud-secretaris van de VN-vluchtelingencommissie in Genève heb ik heel wat gevangenissen gezien, van Zuid-Amerika tot het Midden-Oosten. Alleen in Afghanistan zag ik er een die nóg erger was dan deze kampen op Nauru. Het verschil is dat op Nauru ook vrouwen en kinderen worden opgesloten.'

Australiër John Pace is een van de weinigen die weten hoe het de doorgestuurde asielzoekers vergaat. Voor Amnesty International bezocht hij de twee interneringskampen op Nauru. Hij is de enige onafhankelijke waarnemer die toestemming kreeg erheen te gaan. Pers is niet welkom. Zelfs advocaten mogen er niet naar binnen. Op het eiland met slechts 12000 inwoners vallen pottenkijkers snel door de mand. Zoals onlangs nog de Australische cameraploeg die beweerde 'de zonsondergang' in Nauru te willen filmen.

Volgens Pace zijn de openluchtkampen nog een flinke graad primitiever dan de veelbesproken 'detentiecentra' in Australië zelf. De Afghaanse en Iraakse asielzoekers huisden aanvankelijk in houten hutten met wanden van plastic zeil en netten, in temperaturen vanaf 35 graden, in de woestijn. Later kwamen er portacabins. Stroom en water zijn schaars. Van dozen maakten de asielzoekers een schooltje. De 'gedetineerden' dragen hun kampnummer aan een touwtje om hun nek.

Wat nauwelijks bekend is, is dat de kampen door de VN worden gerund. Nauru sloot daartoe een speciaal contract met Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in Genève. Het is de eerste keer dat de IOM zich op deze potentiële groeimarkt begeeft.

Toch dreigt de Pacific Solution (De Oplossing binnen de Stille Oceaan) onbetaalbaar te worden. Australische kranten onthulden dat het doorsturen van de asielzoekers naar Nauru en Papoea-Nieuw-Guinea al 167 miljoen euro heeft gekost. Per persoon (uitgaand van de 1500 die werden doorgestuurd) komt dat neer op het enorme bedrag van 111000 euro.

Vooral de kosten van grensbewaking zijn de oorzaak van de astronomische uitgaven. De Australische marine bewaakt sinds september de oneindige zeegrenzen. Zo loopt de rekening snel op.

Minister van immigratie Philip Ruddock vindt de uitgaven echter wel meevallen. Hij wijst erop dat er de laatste maanden geen bootvluchteling meer is gearriveerd. Hoeveel is er zowel niet uitgespaard? Australië vreesde dat er 5000 bootvluchtelingen vanuit Indonesië op weg waren. Reken die mee, en de kosten bedragen nog maar 26000 euro per doorgestuurde asielzoeker.

Maar daarmee is de kous niet af. De uitgaven kunnen verder oplopen als over ruim een maand de asielzoekers van Nauru moeten vertrekken. In mei loopt het contract af dat Australië met Nauru tekende, en het eiland wil ze geen dag langer hebben. ,,Ik heb van Australië begrepen dat alle asielverzoeken zijn beoordeeld. Nu moeten ze alleen nog van A naar B', vatte de president René Harris van Nauru het probleem onlangs samen. In de kampen liep de spanning de afgelopen weken snel op. Geen van de asielzoekers heeft bericht gehad.

Maar waar moet Australië de asielzoekers nu naar toe sturen? Zelfs als ze zijn erkend als vluchteling, zijn ze niet welkom in Australië. Dat heeft de regering-Howard van meet af duidelijk gemaakt. Ze moeten naar derde landen. Maar alleen Zweden deed een aanbod: het wil wel 36 asielzoekers opnemen. De VS en Canada trokken hun aanbod weer in, angstig als ze sinds 11 september zijn voor moslimmigranten.

Toevallig besloot de regering half maart om op een afgelegen eiland een nieuw detentiekamp te bouwen. Een Australisch eiland, ditmaal. Vlak onder de Indonesische kust komt op Christmas Island plek voor 1200 asielzoekers. De linkse oppositie voorspelde honend dat de asielzoekers van Nauru er precies passen.

Het zou een peperdure omweg zijn. Sommige Afghanen en Irakezen kennen Christmas Island namelijk al. Ze mochten daar in augustus niet aan land gaan.