Formatie België aan de rand van afgrond

De Belgische kabinetsformatie staat op springen. Maar de Vlaamse en Waalse katholieken en liberalen blijven tot elkaar veroordeeld.

De Vlamingen dreigen morgen de Franstaligen voor het blok te zetten door het kiesdistrict Brussel te splitsen. Dat kunnen ze doen dankzij de Vlaamse meerderheid in het federale parlement. Maar als het gebeurt, dan ligt de formatie aan flarden.

De Franstaligen proberen laconiek te reageren op het dreigement. „Er is toch niets dringends?”, zei de radicaal-Franstalige politicus Olivier Maingain gisteravond. „We hebben vier jaar om dat te regelen. We hebben dus tijd.”

Karel De Gucht, minister van buitenlandse zaken en onderhandelaar van de Vlaamse liberalen, wil wel knopen doorhakken. „We staan op de rand van de afgrond. We staan er al een tijdje, dus voelen we ons niet zo onzeker meer. Maar we kunnen er niet blijven staan natuurlijk.”

Na 148 dagen heeft deze formatie het Belgische duurrecord gebroken. En nog altijd is er geen zicht op succes. Christen-democraten en liberalen van beide zijden van de taalgrens zijn het vorige week eens geworden over bijna alle onderdelen van het kabinetsbeleid, behalve over explosieve kwesties. Daarvan is de splitsing van het kiesdistrict Brussel het gevaarlijkst. Ook de Vlaamse eisen voor een verdere staatshervorming stuiten op Franstalige weerstand.

De Vlaamse partijen zetten de Franstaligen nu onder druk met het dreigement dat ze het omstreden Brusselse kiesdistrict op eigen houtje zullen splitsen. Dat zou morgen al kunnen gebeuren in de parlementscommissie binnenlandse zaken.

Het probleem met het kiesdistrict van het tweetalige Brussel is dat ook 35 Vlaamse gemeenten daartoe behoren. Brussel-Halle-Vilvoorde (afgekort BHV) wordt het district genoemd, naar de stadjes Halle en Vilvoorde, die de belangrijkste zijn in de streek rondom de hoofdstad.

Het is de Vlamingen een doorn in het oog dat er op ’hun’ Vlaams grondgebied gestemd kan worden op Franstalige partijen voor het federale Belgische parlement. Er wonen inmiddels zoveel Franstaligen in de Vlaamse randgemeenten dat ze zelfs een eigen parlementslid hebben in het Vlaamse parlement.

Franstaligen zien de trek van Brussel naar de rand als een gewoon, internationaal verschijnsel. De politiek zou dat moeten volgen. Als het kiesdistrict BHV wordt gesplitst, dan zouden ze het liefst zien dat Vlaamse randgemeenten met een grote Franstalige meerderheid, zoals Linkebeek en Sint-Genesius-Rode, bij Brussel worden gevoegd. Dat is voor de Vlamingen onbespreekbaar. Zij willen geen Vlaams grondgebied afstaan.

De Vlamingen lijken gelijk te hebben gekregen van het Grondwettelijk Hof, dat in 2003 oordeelde dat BHV een vreemde eend in de Belgische vijver is. In de rest van het land vallen de kiesdistricten samen met de provincies. Maar de Franstaligen zeggen dat er ook andere mogelijkheden zijn om de kiesdistricten in te delen. Zolang de kwestie niet is opgelost, zouden nieuwe verkiezingen ongrondwettig zijn.

Als de Vlamingen morgen in het parlement de splitsing forceren, dan is de zaak nog niet geregeld. Met parlementaire noodprocedures kunnen de Franstaligen de zaak rekken. Een kabinet zou dan nog lang op zich laten wachten. Een staatshervorming die de Vlamingen willen, is dan ook kansloos geworden. Daarvoor zou de steun van twee derde van het parlement nodig zijn, veel meer dan de coalitiepartners op de been kunnen brengen. Het record van gisteren lijkt nog lang geen eindpunt te zijn.