EU-lidstaten wisten van geheime CIA-vluchten

(Novum/AP) - Een speciale commissie van het Europese Parlement heeft dinsdag goedkeuring gegeven aan een rapport waarin Groot-Brittannië, Polen, Duitsland, Italië en andere EU-lidstaten ervan worden beschuldigd weet te hebben gehad van geheime CIA-vluchten boven Europa en de ontvoering van terreurverdachten door CIA-agenten. Nederland wordt daarvan in het rapport niet beschuldigd.

In het rapport, het resultaat van ruim een jaar lang onderzoek naar omstreden CIA-activiteiten in Europa, wordt gesteld dat EU-buitenlandcoördinator Javier Solana en andere hoge functionarissen onvoldoende met het onderzoek hebben meegewerkt en informatie hebben achtergehouden. Als gevolg van een cruciaal amendement van christendemocratische commissieleden is in het rapport opgenomen dat niet valt te bewijzen dat de CIA geheime gevangenissen in Polen had. Juist die beschuldiging leidde in november 2005 ertoe dat het parlement besloot tot een onderzoek.

Het rapport, dat is opgesteld onder leiding van de Italiaanse socialist Giovanni Fava, heeft de steun van centrumlinkse en liberale parlementsleden en wordt afgewezen door de christendemocraten. De meerderheid van de commissie meent dat sprake is van ernstige schendingen van de mensenrechten. Leden van de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP) stellen evenwel dat het rapport niet genoeg is onderbouwd, te ideologisch is en voornamelijk een scheuring tussen pro- en anti-Amerikaanse parlementsleden bewerkstelligt. Het is het plan dat het rapport half februari ter goedkeuring wordt voorgelegd aan het 785 leden tellende parlement.

De commissie zegt informatie te hebben verworven uit geheime stukken, waaronder de notulen van bijeenkomsten tussen de EU, de Navo en het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken. Verder werden inlichtingen verkregen van vertrouwelijke bronnen en van informanten die zeiden te zijn ontvoerd en gedetineerd.

Eurocontrol, het veiligheidsbureau van de Europese luchtvaart, zei dat de CIA sinds 11 september 2001 ruim 1.200 vluchten in het Europese luchtruim heeft gemaakt die niet waren aangemeld.

De commissie roept op tot ongespecificeerde sancties tegen EU-lidstaten die de mensenrechtenverdragen hebben geschonden. De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) zei eerder dat met name Polen en Roemenië hebben toegestaan dat op hun grondgebied geheime detentiecentra zijn ingericht, maar beide landen houden vol dat daar geen sprake van is geweest. De HRW-beschuldiging werd gesteund door de speciale onderzoeker van de Raad van Europa, de Zwitserse senator Dick Marty.

De Amerikaanse president George Bush erkende in september dat de CIA terreurverdachten overzee heeft vastgehouden, maar noemde geen enkel land bij naam. Het moet onaannemelijk worden geacht dat de EU-Commissie op grond van dit rapport een lidstaat sancties zal opleggen.

Nederland wordt in het rapport niet genoemd als een van de landen die op de hoogte waren van de CIA-vluchten. Het ministerie van Buitenlandse Zaken laat in een reactie weten pas inhoudelijk op het rapport te willen reageren na de definitieve stemming in het Europese parlement op 14 februari. "Volgens onze informatie is Nederland niet betrokken bij vluchten van de CIA", zegt ministeriewoordvoerder Gijs Gerlag.

In het rapport krijgt onder anderen de Nederlandse coördinator terrorismebestrijding bij de EU Gijs de Vries kritiek op zijn slechte medewerking aan het onderzoek. Hij zou meerdere zaken voor de onderzoekscommissie hebben verzwegen en ontkend.

In een eveneens dinsdag verschenen rapport van Human Rights Watch staat dat veel Europese landen, waaronder Nederland, de internationale afspraken om martelen tegen te gaan ondermijnen door beloften van landen als Jordanië en Libië dat mensen niet worden gemarteld te accepteren. Van terrorisme verdachte personen worden teruggestuurd naar het land, terwijl ze hier nog steeds het risico lopen te worden gemarteld, stelt de organisatie.