Nederlands oerpark in de baai van New York

Op Governors Island, in de Upper New York Bay, verrijst in 2012 een park voor de New Yorkers. Het Rotterdamse architectenbureau West 8 tekende voor de uitvoering.

Nog deze maand opent het Rotterdamse architectenbureau West 8 een kantoor in New York. Het is de eerste buitenlandse vestiging. Aanleiding is het winnen van de ontwerpwedstrijd die was uitgeschreven voor Governors Island, een eiland voor Manhattan dat jarenlang dienst deed als militaire basis voor de Engelse en Amerikaanse krijgsmacht en bekend werd als de plek waar Reagan en Gorbatsjov in 1988 onderhandelden over de koude oorlog. Het Rotterdamse bureau gaat op dit eiland een park ontwerpen.

West 8 was het enige niet-Amerikaanse bureau dat een serieus ontwerp mocht inleveren. De jury verkoos het Nederlandse plan unaniem boven de voorstellen van vier Amerikaanse bureaus. „Het was voorpaginanieuws voor de New York Times”, vertelt Jerry van Eyck, nog nagenietend van de overwinning.

Samen met Adriaan Geuze, de oprichter van West 8, leidt Van Eyck het ontwerpteam dat de komende jaren World Park gaat ontwikkelen, een educatief natuurpark rond de thema’s natuur, water en ecologie. Eind 2012 moet het park een alternatief bieden voor mensen die eens wat anders willen dan Central Park in Manhattan, zegt Van Eyck. Vanaf dat moment komt er ook een regelmatige veerdienst met Manhattan. Op het eiland zelf staan tweeduizend houten fietsen klaar waar iedereen gebruik van kan maken. Een beetje afgekeken van de gratis witte fietsen in het Nationale Park de Hoge Veluwe, erkent Van Eyck, maar de jury vond het een geweldig idee.

Om bezoekers op het winderige eiland beschutting te bieden, legt West 8 een rijtje zestig meter hoge heuvels aan van het afvalmateriaal dat vrijkomt bij de sloop van de vervallen gebouwen. Er komt een uitgebreid fiets- en wandelpadennet met uitkijkpunten. Een deel van het eiland wordt afgegraven, zodat er een moerasachtig gebied ontstaat, dat bijdraagt aan het ’oergevoel’ dat het landschap moet oproepen. De mooiste oude gebouwen worden verbouwd tot centra voor ontspanning en scholing. De Universiteit van New York is één van de gegadigden.

Van Eyck was meteen gegrepen door Governors Island. „Het is een hele magische plek, ook door de bijzondere voorgeschiedenis.” Met een oppervlakte van 70 hectare is het het grootste van een groep van drie eilanden in de Upper New York Bay, onder de meest zuidelijke punt van Manhattan. Het werd in de zeventiende eeuw ontdekt door de Nederlander Adriaen Block. De oorspronkelijke bevolking noemde het Nutten Eiland, vanwege de vele noten- en kastanjebomen.

In 1637 kocht Wouter van Twiller, afgevaardigde van De Nederlanden, het eiland van de inheemse bevolking voor twee hakbijlen (zónder steel), een kralenketting en een handvol spijkers, voor privégebruik. Een jaar later werd Noten Eiland opgeëist door de regering van De Nederlanden. Het eiland kwam vervolgens afwisselend onder Engels en Nederlands bewind totdat de Britten in 1674 het exclusieve eigendom kregen ten behoeve van ’the benefit en accommodation of His Majesty’s Governors’. In 1784 werd dat ook de officiële naam: Governors Island.

Tweehonderd jaar lang was het eiland door de strategische ligging een militaire basis, voor zowel de Engelse als Amerikaanse krijgsmacht. Vier jaar geleden werd het eiland geschonken aan de inwoners van New York met de bedoeling dat het een publieke functie zou krijgen. Van Eyck: „Daarmee is de cirkel rond. Nederlanders hebben het eiland ooit ontdekt. Nu wordt het teruggegeven aan de Nederlanders om er iets van te maken voor de bevolking.”