’EU heeft maar één grote buur’

Europa kijkt nieuwsgierig uit naar de nieuwe Russische president Medvedev. Zal hij echt anders zijn dan Vladimir Poetin?

„Hij zal zeker zijn eigen totempalen willen slaan om te laten zien dat hij anders is”, verwacht europarlementariër Ria Oomen-Ruijten (CDA). De Limburgse leidde de afgelopen dagen in Brussel een parlementaire ontmoeting met leden van de Russische Doema.

Van haar Russische collega’s werd ze niet zoveel wijzer over de inzet van de Russische regering op de top met de EU. „Wij horen in Europa veel meer van onze regeringen en de Europese Commissie dan zij van hun regering”, zegt ze. Ze heeft wel goede hoop op verandering in het Kremlin. „Medvedev heeft een paar verlichte toespraken gehouden. Hij klonk goed over mensenrechten, de rechtsstaat en corruptie. Daar moeten we hem aan houden.”

Kort voordat Oomen haar Russische collega’s in Brussel ontving, nam het Europees Parlement een resolutie aan met een waslijst van klachten over Rusland.

De vrijheid van meningsuiting, de behandeling van minderheden en kinderen, het Russische embargo op vlees uit Polen, de meningsverschillen over Kosovo, Abchazië, Zuid-Ossetië, Nagorno-Karabach, de Russische misdragingen in Tsjetsjenië, de uitvoerrechten op ruw hout... er komt geen einde aan het gemopper op Rusland. Zelfs wil het parlement dat de EU-delegatie aandacht vraagt voor de problemen van de kleine Siberische volken die, voordat de Russen kwamen, woonden in het gebied waar nu de top wordt gehouden.

Hoe kijken de Russen tegen zo’n klachtenlijst aan? Oomen: „Daar werden ze niet vrolijk van. Ik ook niet trouwens. Ik heb mijn best gedaan om die resolutie te temperen. Maar de collega’s uit de Baltische landen en Polen dienden steeds straffe amendementen in. Zij hebben geleden onder het bewind van Moskou. Bij ons in het parlement is het een sport om je wijzigingen erin te smokkelen zonder dat iemand het merkt. Maar ik hou m’n ogen goed open en het resultaat valt me nog mee.”

Is het zinnig om vlak voor de top zo’n resolutie aan te nemen? „Nee”, zegt Oomen. „Als je alles op een hoop gooit, dan loop je het risico dat de Russen er niet meer naar luisteren. Natuurlijk moet je zeggen wat je vindt, maar dat kun je beter doen in een dialoog. Dat heb ik ook gezien tijdens onze parlementaire bijeenkomst. Een paar Balten zaten gisteravond lang te praten met Russische collega’s. Na afloop waren ze heel tevreden: we hebben zo’n goed gesprek gehad, zeiden ze. Kijk, zo komen we verder. Als je erkent dat je een moeilijk verleden hebt en dat je van elkaar afhankelijk bent, dan kun je een toekomst opbouwen. De EU heeft maar één zo’n grote buur.”

De Russen zijn zeker niet doof voor de kritiek uit Europa. „Ze vroegen of ze al onze toespraken op papier konden krijgen”, zegt Oomen. „Ik zei op zeker moment: ’Wij in Europa...’ De Russen reageerden meteen met: ’Wij zijn ook Europeanen.’ Dat geeft een goede basis voor een gesprek over Europese waarden.”

Uiteindelijk gaat de top over olie en gas. Zal Europa alle klachten over de autoritaire tendensen van Rusland inslikken om gewoon zaken te kunnen doen? Oomen denkt van niet. „De Russen hebben zelf belang bij democratische rechten. Als je een goed functionerend en waardig land wilt hebben, dan horen de rechten van burgers daarbij. Anders haal je de creativiteit uit de samenleving. Zonder creativiteit geen welvaart. Opvallend vond ik dat de Russische parlementsleden van alles wilden weten hoe wij in de EU de arme, achtergebleven gebieden vooruit hebben geholpen. Dus ze zien dat ze iets van Europa kunnen leren.”