’Grote Coalitie’ in Duitsland wordt op de proef gesteld

SPD-minister Scholz zet zijn plannen voor een minimumloon door. Coalitiegenoot CDU en werkgeversbonden tekenen verzet aan.

Duitsland behoort met onder andere Denemarken, Oostenrijk en Italië tot de zeven EU-landen die geen minimumloon kennen. Hoog tijd dat daar verandering in komt, vinden de sociaal-democraten van de SPD. Hun minister voor arbeid, Olaf Scholz, heeft wetsvoorstellen klaar liggen die tot een wettelijk minimumloon van circa 7,50 euro moeten leiden.

Twintig van de zevenentwintig EU-landen kennen een minimumloon. Verenigd Europees Links, waartoe onder meer de Duitse Linkspartei en de Nederlandse SP behoren, heeft afgelopen weekend in Berlijn besloten te gaan ijveren voor een wettelijk vastgelegd Europees minimumloon.

Een minimumloon is in Duitsland zeer omstreden. Werkgeversbonden zijn unaniem tegen invoering. Ze vrezen dat het veel arbeidsplaatsen zal kosten. Experts schatten dat tussen de 1,1 en 4 miljoen arbeidsplaatsen verloren zullen gaan. Ook zijn de werkgevers bang dat het zwartwerken massaal zal toenemen.

Politieke steun krijgen de werkgevers van de christendemocratische CDU en de liberale FDP. Die vinden dat de staat de autonomie van het cao-overleg niet mag aantasten.

Volgens de tegenstanders mag de staat alleen in actie komen wanneer in een bedrijfstak werkgevers vrijwillig een minimumloon met de werknemers overeenkomen. De minister kan die afspraak dan voor de hele sector bindend verklaren. Die procedure is in de bouwsector gevolgd en onlangs bij de posterijen.

Over die procedure werden de coalitiepartners CDU en SPD het afgelopen zomer al eens. Maar SPD-minister Scholz wil ook bedrijfstakken die geen cao kennen, een minimumloon kunnen voorschrijven. Daarmee zou op den duur voor alle werknemers een minimumloon gaan gelden.

Op haar eerste grote persconferentie dit jaar liet bondskanselier Angela Merkel gisteren doorschemeren dat er nog veel te sleutelen valt aan de voorstellen van Scholz. „Hij heeft het coalitieverdrag op zijn manier ingevuld maar ik zie nog een hoop vraagtekens. Met name over het ingrijpen van de staat wanneer er geen cao’s zijn of concurrerende cao’s, moeten we nog flink discussiëren.”

Voor de SPD is een belangrijk argument voor een minimumloon het tegengaan van ’loondumping’. De partij vindt het ’in strijd met de goede zeden’ dat bedrijven lonen betalen waar mensen een volle week voor werken maar niet van kunnen leven. In die gevallen springt de staat bij. Dat komt erop neer dat de staat bedrijven subsidieert uit de sociale voorzieningen.

Economische experts argumenteren echter dat de Duitse economie het niet kan stellen zonder een ’lage-lonensector’. Er is nu eenmaal veel werk dat weinig oplevert, bijvoorbeeld schoonmaakwerk. Doordat de staat de lage lonen aanvult tot het bestaansminimum, kunnen mensen aan de slag blijven en gaan ze niet zwartwerken. In Duitsland leven meer dan vier miljoen mensen van zulke ’combinatielonen’.

Voor de SPD is het minimumloon een kwestie van rechtvaardigheid en beschaving. In de campagnes voor de deelstaatverkiezingen in Hessen, Nedersaksen en Hamburg heeft de SPD het tot speerpunt gemaakt. Het gaat er zo hard aan toe, dat velen zich afvragen of SPD en CDU nog wel kunnen samenwerken.