Indrukwekkend portret van aftakelende moeder

Halve shots, onscherpe beelden. Ook het geluid en de belichting overstijgen nimmer het niveau van een huis-, tuin- en keuken-video. Toch zendt de VPRO zondag 'Hi mam' uit, een documentaire van Fleur van Dissel.

Want Van Dissel maakte een mooi portret van haar moeder Fransje. Een vrouw op leeftijd, die je langzaam maar zeker ziet aftakelen, verdwijnen in de wolken van vergetelheid. Alzheimer.

Zo'n zwaar thema, voor veel mensen herkenbaar, levert natuurlijk al snel indrukwekkende beelden op. Moeder Fransje, die aan het begin van de documentaire nog zichtbaar geniet van muziek, maar aan het einde onbereikbaar lijkt voor klanken. Die aanvankelijk aan de piano weinig moeite had met een fuga van Bach, maar uiteindelijk de noten niet meer aan elkaar kan puzzelen. En even later, als iemand anders achter het klavier zit, gelukzalig zegt: ,,Heerlijk hè, als je zo kunt spelen''. Volkomen vergeten dat zijzelf ooit ook piano speelde.

Een vrouw op leeftijd, die een videocamera aanziet voor een tennisracket en een porseleinen eendje in haar borstzakje koestert. Of de oprechte bewondering van Fransje voor haar dochter, die zo handig blijkt met liftknopjes. Moeder: ,,Ongelooflijk hoor, jij begrijpt die dingen zo goed. En ik niet!'' Waarna de dochter haar moeder geruststelt: ,,Ja maar mam, dat is ook niet helemaal eerlijk.''

Eerlijk, zo wil Van Dissel haar moeder in de documentaire vooral neerzetten. En daarin lijkt zij geslaagd. Je krijgt als kijker ook al snel de indruk dat de familie gewetensvol met moeder omgaat, hoeveel pijn dat ook kost. Van Dissel: ,,We hebben er bewust voor gekozen haar zoveel mogelijk te verzorgen en later, toen zij naar een verzorgingshuis ging, zoveel mogelijk te bezoeken. Ik hoop met mijn documentaire de mensen iets te bieden waaraan ze iets hebben: het is een manier om met Alzheimer om te gaan.''

Daar hoort, naast het bekijken van fotoboeken, ook het afspelen van oude video-opnamen bij. ,,Dan kreeg ze weer een stukje van zichzelf terug'', meent de filmmaakster. Maar, voegt zij er direct aan toe, ,,dat hielp dan eventjes''. Inderdaad. Heel eventjes. Want in de documentaire zien we hoe moeder naar zichzelf zit te kijken. Soms met onbegrip, soms instemmend. ,,Ja, dat vind ik nou ook'', mompelt ze.

Van Dissel heeft niet met haar moeder overlegd over de uitzending van de reportage, hoewel het toch behoorlijk privé is. ,,Dat was niet meer mogelijk: mijn moeder leeft daarvoor te veel in momenten. Het was een familieproces. Daar wordt het idee gesteund. Ik denk ook dat mijn moeder tevreden zou zijn: wij laten zien hoe het óók kan.''

De maakster is niet bang dat kijkers zullen afhaken uit ergernis over de gebrekkige techniek. ,,Ik heb dat zelf niet zo ervaren. Kijk, ik had gewoon niet met een videoploeg kunnen langskomen. Dat is veel te zwaar voor mijn moeder.''

Maar u had de camera toch stil kunnen houden?

,,Nou, de meningen zijn nogal uiteenlopend over de techniek. Mijn familie en ik vinden het juist heel persoonlijk, zo'n aanpak. Die klopt met onze emoties. Ik heb het niet mooier gemaakt dan het was. Ik heb gewoon vanuit die puurheid gewerkt. Het was niet de bedoeling om iets op te poetsen of mooier voor te stellen dan het is.''