Een journalist wordt president

De journalist Mauricio Funes, 49 jaar, is beëdigd als nieuwe president van El Salvador, de eerste linkse gekozen president in de geschiedenis van het land. Met zijn presidentschap komt er een einde aan 20 jaar rechtse hegemonie van de ARENA-partij.

De inhuldiging werd bijgewoond door een groot aantal Latijns-Amerikaanse leiders, onder wie Lula van Brazilië, Correa van Ecuador, en door de minister van buitenlandse zaken van de VS, Hillary Clinton.

José Zepeda van de Wereldomroep interviewde Funes in San Salvador op de avond voor de beëdiging

De nieuwe president van El Salvador ziet het als een van zijn eerste taken de vredesakkoorden die 17 jaar geleden gekend zijn tussen de rechtse regering en de linkse guerrilla van het FMLN (Frente Farabundo Martí de Liberacion Nacional) nieuw leven in te blazen. Volgens Funes zijn deze akkoorden nooit echt in de praktijk gebracht. De verschillende rechtse regeringen van de ARENA-partij die de laatste 20 jaar het land regeerden hebben de democratische instanties verzwakt in plaats van versterkt.

Als voorbeeld geeft Funes de Nationale Politie, een instantie die met veel pijn en moeite in het leven geroepen is. Deze moest onafhankelijk gemaakt worden van het leger en dienstbaar aan de burgermaatschappij. Maar nu, 17 jaar later, staat een deel van de leiding van de politie onder invloed van de georganiseerde misdaad. De burgers hebben het vertrouwen in de politie verloren. Dat is een van de belangrijkste taken voor de nieuwe president: het herstel van de democratische instellingen die door 20 jaar rechtse regeringen verzwakt zijn, zodat er een echte democratie in El Salvador komt.

De Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten heeft inzake de moord op Aartsbisschop Romero van San Salvador in 1980 enkele aanbevelingen gedaan: juridisch onderzoek naar de moord, symbolische en reële schadevergoeding en het intrekken van amnestiewet in El Savador. Is Funes van plan de aanbevelingen van de Commissie over te nemen?

Funes is het eens met de Commissie dat er een onderzoek en schadevergoeding moet komen. Het is echter niet aan hem de amnestiewet ongedaan te maken. Dat moet het parlement doen. Maar “de Salvadoraanse maatschappij nog niet klaar is voor het afschaffen van de amnestiewet”, aldus Funes. Het zou betekenen dat iedereen een proces zou kunnen aanspannen tegen iemand die ervan verdacht wordt de mensenrechten geschonden te hebben. Er zouden processen aangespannen worden tegen militairen maar ook tegen leden van de vroegere guerrillabeweging, de FMLN.

“Ik ben geen president geworden zodat mijn regering al haar krachten inzet om juridische processen te voeren”. Funes vindt dat de slachtoffers en de nabestaanden recht hebben op de waarheid en op schadevergoeding. Maar in plaats van de afschaffing van de amnestiewet, pleit hij voor een Wet op Nationale Verzoening. Hij wil dat de waarheid achterhaald wordt, “niet om de juridische, maar om de morele verantwoordelijk te bepalen”.

Een van de eerste dingen die hij zal doen is namens de staat vergeving vragen aan al diegenen die tijdens de burgeroorlog slachtoffer zijn geweest van schendingen van mensenrechten. Funes merkt op dat veel leiders van de FNLM zich al verontschuldigd hebben voor het leed dat zij tijdens de burgeroorlog hebben aangericht.

Om kort te gaan: Funes is vóór het onderzoek naar de misdaden, naar de ernstige schendingen van de mensenrechten, het openbaar maken van de waarheid. Maar de Salvadoraanse maatschappij is niet voldoende voorbereid op het voeren van talloze processen tegen de plegers van deze misdaden.

Een van de belangrijkste uitdagingen voor de nieuwe president is het waarmaken van de enorm hoge verwachtingen die hij bij de Salvadoraanse bevolking heeft gewekt. De laatste peilingen wijzen uit dat 82 % van de bevolking, dus bijna de hele natie, erop vertrouwt dat hij hun problemen zal oplossen. Dit houdt in dat zelfs diegenen die niet op hem gestemd hebben (hij won de verkiezingen met 52 % van de stemmen) hoge verwachtingen hebben. Hoe kan hij die ooit waarmaken?

Al tijdens de campagne waarschuwde Funes ervoor dat hij als hij won een land zou erven dat totaal bankroet is. De meest optimistische vooruitzichten tonen een krimp van 1 %. Hoe meer economische achteruitgang des te groter de armoede. Het gevolg is dat veel Salvadoranen emigreren naar de VS of naar andere landen.

Funes hoopt dat de bevolking begrijpt dat hij niet van de ene dag op de andere alles kan veranderen. “Mijn grootste uitdaging is niet de strijd tegen de armoede, de criminaliteit, een einde maken aan de enorme sociale verschillen. Mijn grootste uitdaging is de Salvadoranen ervan te overtuigen dat de veranderingen er zullen komen maar dat het geleidelijk zal gaan”.

Funes wijst erop dat de rechtse oppositie een meerderheid heeft in het Parlement. Om te kunnen regeren heeft hij dus de steun nodig van andere politieke partijen. Hij hoopt dat deze partijen, in tegenstelling tot wat er in het verleden gebeurde, nu wél zullen stemmen voor projecten die in het belang zijn van de bevolking. “Als ze dat niet doen dan zal het land ten onder gaan, en dat zal niet alleen het einde betekenen van de regering Funes en het FMLN, maar ook van de rechtse oppositie”.

Maar Funes heeft niet alleen te maken met de rechtse oppositie, maar ook met stromingen binnen de FMLN die de zijn politiek – van geleidelijke verandering - zien als een verraad aan het revolutionaire gedachtegoed. Hoe gaat hij daarmee om?

Funes ziet dat niet als een probleem. Zijn eigen kandidatuur is al een bewijs van het rijpingsproces dat links in El Salvador heeft doorgemaakt. Hij, een journalist met 20 jaar ervaring, is nooit lid van een politieke partij geweest. Om presidentskandidaat te worden, werd hij lid van het FMLN. Deze linkse partij is volgens Funes pragmatischer geworden. Hij heeft met steun van de partij een regering van nationale eenheid gevormd, waarin niet alleen maar leden van het FMLN zitten, maar ook politici van het centrum en ondernemers die bereid zijn de nodige veranderingen in El Salvador door te voeren.

Tenslotte de relatie tot de media. Funes is zelf journalist. In sommige Latijns-Amerikaanse landen is er sprake van vijandigheid tussen de regering en de media. Sommige regeringen nemen ondemocratische maatregelen tegen de media. Verwacht hij problemen met de media?

Funes zegt dat tijdens de rechtse regeringen van de laatste 20 jaar de vrijheid van meningsuiting in El Salvador voortdurend geweld is aangedaan. “Ik weet dat ik problemen zal krijgen. Die waren er al tijdens de verkiezingscampagne. Het leek wel alsof ik niet tegen een politieke partij campagne voerde maar tegen de media”.

“De Salvadoraanse maatschappij moet nog een lange ontwikkeling ondergaan: de nederlaag van rechts is tegelijkertijd de nederlaag van de media die ervoor gezorgd hebben dat rechts 20 jaar lang aan de macht heeft kunnen blijven”.

Funes stelt dat rechts zo lang aan de macht kon blijven omdat de leugen regeerde. Met de overwinning van links is er een einde gekomen aan een manier van regeren waarbij de belangen van een kleine groep beschermd werden. De rechtse regering gebruikte de strategie van de angst. Daar is nu door zijn overwinning een einde aan gekomen.

De nieuwe president benadrukt dat hij de media respectvol zal behandelen, maar hij verwacht wel een verandering in hun houding. Dat wil niet zeggen dat ze niet kritisch mogen zijn, dat is hun rol, ze moeten de macht blijven controleren, dus ook zijn regering.