Na toetreding is de Pool pro-Europeser geworden

In het kantoor van Solidarnosc op de scheepswerf van Gdansk is de politieke voorkeur duidelijk: de regeringspartij van de Poolse tweelingbroers Kaczynski is hier heer en meester. Katholieke waarden en een grote rol voor de staat, dat is wat de arbeiders willen. Ook Lech Górski, die namens de vakbond toezicht houdt op het naleven van de arbeidswet, laat geen twijfel bestaan over zijn politieke voorkeur. Maar uit de test komt iets anders. Volgens zijn eigen antwoorden is hij een stuk pro-Europeser en ook een tikje liberaler. „Ach, het is maar een test”, zegt hij geringschattend.

De vraag of Europese integratie iets positiefs is, wordt met een krachtig ja beantwoord. Terwijl men op de scheepswerf redenen heeft tot enige scepsis. EU-commissaris Neelie Kroes is naar verluidt niet tevreden over de herstructureringsplannen. Dat zou betekenen dat alle staatssteun moet worden terugbetaald en de werf failliet gaat. Een ironisch einde voor de bakermat van Solidarnosc, de plek waar de val van het communisme begon.

„Ik heb in het referendum voor toetreding tot de EU gestemd”, zegt Górski. „Mijn collega hier was tegen.” De collega aan het tafeltje tegenover hem grijnst: „We maken geen ruzie hoor.” Górski had wel getwijfeld. „Ons werd de hele tijd gezegd dat Polen het veel beter zouden krijgen. Maar dat is alleen uitgekomen voor de rijken. De gewone man is er niet op vooruit gegaan.”

„Europa betekent voor mij dat mensen hetzelfde inkomensniveau hebben.” Dat Europa is echter nog ver weg. „In vergelijking met Duitsland of Noorwegen zijn wij nog steeds armoedzaaiers.” Maar Europa betekent ook ’de vrijheid om te reizen’, legt hij uit. „Weet u, onder het communisme moest ik op het provinciehuis verschijnen om een paspoort te halen. Daar kreeg ik te horen dat er voor mij geen paspoort inzat. Gewoon: u komt niet in aanmerking. Punt uit.” Dat is radicaal veranderd. Veel werfarbeiders hebben de afgelopen jaren elders beter betaald werk gevonden. Onder meer in Nederland. De Europese verkiezingen interesseren hem niet. „Ik ga toch niet stemmen”, zegt hij, ook namens zijn vrouw en twee volwassen kinderen. „Onze politici gaan alleen voor het geld naar het Europarlement. Dat is het enige wat ze interesseert: geld, geld, geld.” De enige Europarlementariër die hij vertrouwt, is oud-premier Jerzy Buzek, maar die is geen kandidaat in Gdansk.

Na enkele redelijk vruchteloze lijsttrekkersdebatten te hebben meegemaakt, uit Natasja Oerlemans (Partij voor de Dieren) haar verbazing over de onderwerpkeuzes. „Weer ging het over de toetreding van Turkije. Natuurlijk best een belangrijk onderwerp, maar wat je ziet is dat eigenlijk geen enkele partij verwacht dat Turkije de eerstkomende tien jaar zal toetreden tot de EU. Waarom moeten we daar dan nu steeds over debatteren?”

En waarom zouden eigenlijk jongeren vanaf 16 jaar niet al kunnen stemmen, vraagt kandidaat-Europarlementariër voor GroenLinks, Niels van den Berge (24) zich af. Hij stelde gisteren voor om de kiesgerechtigde leeftijd van 18 naar 16 te verlagen. „Op je zestiende mag je al wel brommer rijden, bier drinken en in het leger, maar niet stemmen”, aldus de jonge politicus. Hij vindt dat jongeren het recht hebben om mee te beslissen over hun eigen toekomst. Van den Berge is de jongste kandidaat van alle politieke partijen. De GroenLinkser is zelf al sinds zijn zestiende politiek actief. D66 heeft hetzelfde in 2006 voorgesteld, maar kreeg weinig steun.

Omdat de helft van de stemgerechtigden waarschijnlijk niet gaat stemmen, gaan leden van de Derde Kamer sinds kort langs de deuren, en vragen om de stemkaart bij hen in te leveren. De ontwikkelingslanden kunnen die stem best gebruiken, is de gedachte. Na een gesprek in het Engels wordt de stemkaart weer netjes teruggegeven, maar hopen de leden van de Derde Kamer de betrokkenheid bij ontwikkelingssamenwerking weer iets te hebben vergroot. De Kamer, die bestaat uit 120 Nederlanders en 30 mensen uit ontwikkelingslanden, sluit de actie vrijdag af met een bijeenkomst in De Nieuwe Kerk in Den Haag.