Stakers richten hun pijlen op EU

Overal in Europa wordt gestaakt. Toch ziet driekwart van de Europese werknemers werkonderbrekingen niet als oplossing voor de crisis. Liever praten dan staken.

Een bescheiden stakingsgolf trekt over Europa. In de luchtvaart legden werknemers afgelopen week op verscheidene plaatsen het werk neer uit protest tegen aangekondigde bezuinigingen.

In Duitsland gingen 4500 piloten van Lufthansa in staking. De werkonderbreking zou vier dagen duren, maar na een dag besloten vakbond en directie bij de rechter de onderhandelingen over banenreductie en loonsverlaging te hervatten. Uiteindelijk werden 10.000 Lufthansa-reizigers getroffen.

Het cabinepersoneel van British Airways dreigt met stakingen. Ook hier speelt de aangekondigde banenreductie een belangrijke rol.

Tot eind deze week was het luchtverkeer in Frankrijk ernstig verstoord. Luchtverkeersleiders staken vier dagen lang tegen het plan om het Franse controlesysteem, DGAC, te laten samengaan met een internationaal systeem. De bonden vrezen dat door samenvoeging veel banen verloren zullen gaan.

De luchtvaart is één van de sectoren die hard worden getroffen door de crisis. Een jaar lang hebben vliegtuigmaatschappijen hun personeel tevreden weten te houden door zo min mogelijk banen te schrappen. Nu ontkomt de sector niet meer aan kostenreductie in de vorm van het schrappen van banen en het bevriezen van de lonen. Een verklaring voor de massale werkonderbrekingen in de luchtvaartsector is dat de onderhandelingen over salaris en banenreductie tussen werkgevers en vakbonden altijd moeizaam verlopen. De vakbonden zijn daardoor geneigd snel tot staking over te gaan, zo blijkt uit het rapport European Company Survey.

Daarin zijn 27.000 Europese werknemers ondervraagd over hun crisiservaringen. Het rapport is afkomstig van Eurofound, het Europese agentschap voor verbetering van leef- en werkomstandigheden, en wordt volgende week gepresenteerd.

Ook in andere sectoren in Europa braken stakingen uit. Bij zes raffinaderijen van het Franse Total legden werknemers het werk neer omdat een raffinaderij in Duinkerken wordt gesloten. Gisteren dreigden Franse arbeiders in de scheepsbouw met werkonderbrekingen.

In de publieke sector komen werknemers ook in opstand – in Nederland op beperkte schaal. Afgelopen week legden gemeenteambtenaren het werk neer. In Zuid-Europese landen, waaronder Griekenland, Spanje en Portugal, braken massalere stakingen uit. De overheden van deze landen hebben pijnlijke bezuinigingsmaatregelen – zoals bevriezing van de ambtenarenlonen en verhoging van de pensioenleeftijd – moeten nemen onder druk van de Europese Unie om de overheidsbegrotingen weer op orde te krijgen.

De stakingen in deze landen zijn vooral van symbolische aard. De woede keert zich tegen de EU, die in de ogen van de burgers onmogelijke bezuinigingen oplegt aan afzonderlijke lidstaten. De meeste Grieken en Spanjaarden beseffen echter dat er iets moet gebeuren om de overheidsfinanciën op orde te brengen en gunnen de regering tijd.

Gaat de stakingsgolf zich de komende tijd uitbreiden? „Dat zal wel meevallen”, zegt Mans Martensson van Eurofound. Griekenland vormt sowieso een uitzondering binnen Europa. Uit het eerder genoemde onderzoek blijkt dat in Griekenland veruit het meest gestaakt wordt van alle EU-lidstaten. Europese werknemers in zowel de private als de publieke sector vinden weliswaar dat de stakingen komend jaar in aantal zullen stijgen, onder meer door een oplopende werkloosheid en nieuwe bezuinigingen. Toch vindt driekwart van de 27.000 ondervraagde werknemers van mening dat werkonderbrekingen niet de oplossing zijn.

Praten met werkgevers is volgens werknemers een effectiever middel dan actievoeren, zo zeggen de ondervraagden. „Kijk naar de financiële sector”, zegt Martensson. „Duizenden banen zijn daar afgelopen jaar verloren gegaan. Toch is er in die sector niet massaal gestaakt. Dat komt omdat werkgevers bijvoorbeeld een training hebben aangeboden voor hun personeel, in voorbereiding op een andere baan binnen of buiten de eigen onderneming. Werknemers vinden dit een eerlijke deal. Ze verkiezen dat boven een staking.”