column De burgemeester had moeten zien aankomen dat de boel in Haren faliekant uit de hand zou lopen. Dat was de conclusie van de analyses en berichten over de rellen van afgelopen vrijdag. De gemeente had eerder aangekondigd met alle scenario's rekening te houden, dus was het de journalisten een raadsel waarom er niet bij het eerste arriveren der jongeren verscheidene hagen ME op de been waren gebracht.

Op het eerste gezicht lijkt het redelijk om de Groningse gemeente te verwijten dat ze rellen niet heeft weten te voorkomen. Aan de andere kant: achteraf is het altijd gemakkelijk om in te zien wat er gedaan had moeten worden. Vooraf plannen maken voor een gebeurtenis met onzekere afloop is echter geen sinecure.

Ik denk aan minister Klink, die op het moment dat de Mexicaanse griep om zich heen begon te grijpen voor elke Nederlander twee vaccins bestelde. Die beslissing werd over het algemeen goedkeurend ontvangen; men maakte zich vooral zorgen of de vaccins tijdig klaar zouden zijn. Toen de Mexicaanse griep meer in de categorie 'verkoudheid' dan in de categorie 'catastrofe' bleek te vallen, werd Klink overbodig aankoopgedrag verweten. 'Ab Klink blunderde bij aankoop', concludeerde Elsevier.

Ineens bleken allerlei mensen altijd al te hebben geweten dat het met die griep zo'n vaart niet zou lopen. Klink had desondanks op veilig willen spelen en zo miljoenen aan belastinggeld verspild. Daarbij vergat men dat in de zomer van 2009 volstrekt niet duidelijk was hoeveel levens de griep zou eisen. Voor hetzelfde geld was Klink met zijn vaccins redder des vaderlands geweest.

Ook in Haren was vooraf niet duidelijk wat er zou gebeuren. Ik heb het nieuws van vorige week er nog even op nageslagen. Niemand reageerde kritisch of verontrust toen de burgemeester zei niet te verwachten dat de ME zou hoeven komen. Sterker nog: onder meer de NOS omschreef het feit dat de burgemeester wel een noodverordening klaarlegde als 'paniek'. De Telegraaf kopte meesmuilend 'Politie bang voor een facebookfeestje'. Niet bepaald een sfeer waarin je een paar cordonnetjes ME klaarzet.

Dat het achteraf volkomen logisch lijkt dat dit wel had gemoeten, is een denkfout die psychologen hindsight bias noemen. Wie met kennis over het verleden terugkijkt naar een gebeurtenis, vergeet dat vooraf niemand wist hoe het allemaal zou lopen. In een klassiek experiment werden proefpersonen voorafgaand aan het bezoek van president Nixon aan Moskou en Peking gevraagd wat daar zou gebeuren. Hoe waarschijnlijk was het bijvoorbeeld dat Nixon met Mao zou spreken? Vooraf twijfelden de proefpersonen; de onzekerheid over de beladen politieke reis was groot. Maar na het bezoek - waarbij Nixon Mao de hand schudde - gaven alle proefpersonen aan dat ze altijd al zeker hadden geweten dat de twee wereldleiders elkaar zouden ontmoeten.

Ongetwijfeld gaat binnenkort een onafhankelijke commissie de Harense rellen 'met de kennis van nu' onderzoeken. Vermoedelijk luidt de conclusie, net als in de krant, dat de burgemeester voortvarender had moeten handelen. Het zou echter verfrissend zijn als de commissieleden in gedachten houden dat wat nu vanzelfsprekend lijkt, vorige week nog omgeven was met onzekerheid, en dat wie terugblikt, dat vaak vergeet.