Getuigen in de zaak tegen de Nederlands-Argentijnse Transavia-piloot Julio Poch hebben al anderhalf jaar geleden hun belastende verklaringen genuanceerd. Toch houdt de Argentijnse justitie de verdachte, mede op basis van andere informatie, in voorarrest.

Poch werd in september 2009 in Spanje aangehouden en later uitgeleverd aan Argentinië op verdenking van medeplichtigheid aan zogenaamde 'dodenvluchten'. Tussen 1976 en 1983 werden tegenstanders van het militaire regime in Argentinië naakt en gedrogeerd uit vliegtuigen in zee gegooid. Volgens enkele collega's zou Poch in 2003 tijdens een etentje in Bali hebben verteld dat hij daaraan had meegedaan, in de periode dat hij vlieger was bij de Argentijnse marine. Op basis van hun verklaringen werd hij zes jaar later op verzoek van Argentinië gearresteerd. Poch (60) zit sinds mei 2010 in voorarrest in een Argentijnse gevangenis.

"Ik weet niet of Julio Poch het over 'wij' of over 'ik' heeft gehad," zegt getuige en collega-vlieger Tim Weert in januari 2011. "Ik heb Julio niet horen zeggen: 'ik heb met mijn vliegtuig' of iets dergelijks." Weert nuanceert hiermee zijn eerdere verklaring dat hij Poch hoorde zeggen zelf betrokken te zijn geweest bij de dodenvluchten. De belastende uitspraak, die in 2008 werd opgetekend door de Argentijnse rechter, luidde: "Hij zei dat, en ik citeer: 'er momenten waren dat aan boord van zijn luchtvaartuig mensen levend overboord werden gegooid met het doel ze te executeren'."

Weert is niet de enige die zijn verklaringen nuanceerde. Piloot Edwin Reijnoudt Brouwer, die ook bij het Bali-diner was, zegt in januari 2011: "Hij zei voortdurend 'wij'", wat kan verwijzen naar 'de strijdkrachten' of 'de Argentijnen' en geen persoonlijke betrokkenheid impliceert. Drie jaar eerder ondertekende Brouwer samen met Weert een verklaring waarin hij Poch wél persoonlijk beschuldigt van misdaden: "...hij voerde regelmatig vluchten uit waarbij mensen naar buiten werden gegooid". "In het schrijven van Weert had 'zij' moeten staan in plaats van 'hij'," zegt Brouwer nu. Een derde getuige, Fred van Heukelom, die nog niet eerder was verhoord, bevestigt dat hij Poch "nooit in de ik-vorm heeft horen spreken".

Getuige Weert zegt in een telefonische reactie in beide gevallen naar eer en geweten te hebben gesproken. Tijdens het beruchte diner gaven de context en de 'non-verbale communicatie' hem de indruk dat Poch het over zichzelf had. Van verschillende kanten is Weert gesuggereerd zijn eerste verklaring in te trekken, maar volgens zowel hemzelf als zijn advocate is dat niet aan de orde, omdat zijn overtuiging altijd dezelfde is geweest.

Volgens advoaat Geert-Jan Knoops, die Poch verdedigt en de nieuwe verhoren in 2011 afnam, zijn de nuanceringen van belang omdat de aanklacht vrijwel geheel steunt op de getuigenverklaringen. Toch vormen ze voor de Argentijnse onderzoeksrechter Sergio Torres geen reden om Poch vrij te laten. Sterker: twee maanden na de nieuwe verhoren werd Poch na een voorwaardelijke vrijlating wederom opgepakt.

Waarom de Argentijnse rechter geen conclusies trok uit de nieuwe informatie uit Nederland, is onduidelijk. Ondanks herhaalde pogingen weigert justitie in Argentinië te reageren.

De bewijzen tegen Poch zijn allesbehalve onomstreden
In een ruim 1000 pagina's dik dossier voert onderzoeksrechter Sergio Torres argumenten aan om Poch vast te houden. De belangrijkste - naast de Nederlandse getuigenverklaringen - is dat Poch in 1976 drie dagen bemanningslid was in transportvliegtuigen, waarin ook personen vervoerd kunnen worden. Vanaf 1979 zou hij zelf transportvliegtuigen hebben kunnen vliegen. Verder is er een 'suggestief' compliment van een commandant die betrokken was bij dodenvluchten. Die prees in 1978 Pochs 'excellente' discipline en toewijding en de "positieve resultaten bij de speciale taak" die hem was opgedragen. Volgens Poch waren de vluchten in 1976, waarin hij meevloog, geen dodenvluchten maar een squadronrotatie. Onafhankelijke Argentijnse deskundigen bevestigen dit. Poch zegt verder dat hij in 1979 alleen zijn theorie haalde voor transportvluchten. Toen hadden er al nauwelijks meer dodenvluchten plaats; de meeste waren in 1976 en 1977. Uit de logboeken van Poch blijkt dat hij in die periode straaljagerpiloot was. Het compliment van de commandant tot slot, had volgens Poch te maken met zijn werk in een commissie rond een grensconflict met Chili, waarin hij in 1978 actief was.