Friesland heeft haast. Na zondag lijken de kansen op een Elfstedentocht voor dit jaar verkeken. Het KNMI voorspelt dat dit weekeinde een einde komt aan de vorst. Dan is het gedaan met het majestueuze hogedrukgebied boven Rusland en neemt een nieuw hogedrukgebied ten noordwesten van Ierland de macht over. Dat zorgt voor een aanvoer van zachte zeelucht.

Gisterochtend schatte het weerinstituut de kans op 80 à 90 procent dat hierdoor de dooi zal doorzetten. Een opvallend hoog percentage. Afgelopen week wisselde het weerbeeld voor de lange termijn voortdurend en schommelden de kansen rond de 50 procent. Waar komt die zekerheid vandaan?

Sinds een jaar of vijftien probeert het KNMI greep te krijgen op de toekomst met behulp van het zogeheten EPS, het Ensemble Prediction System. Dat werkt als volgt.

Tweemaal daags berekent de supercomputer van het Europese weerinstituut in het Britse Reading op basis van de actuele weerkaart de verwachting voor de komende vijftien dagen. Vervolgens brengen de meteorologen kleine wijzigingen aan in die weerkaart en herhalen de berekening - zij het in een wat lichtere vorm. Dat doen ze vijftig keer.

Resultaat van deze ensembleverwachting: vijftig lijntjes die kronkelen rond die ene basisverwachting. En dat voor een aantal weerfactoren: temperatuur, windkracht, neerslag. Als de meeste lijntjes in de buurt van de basislijn blijven, is het KNMI zeker van zijn zaak. Maar slingeren ze alle kanten op, dan tast ook de meteoroloog in het duister.

In de ensembleverwachting die gisternacht werd opgemaakt, passeren zondag verreweg de meeste lijntjes de vorstgrens. Dat is pas het halve verhaal, zegt Rob Groenland van het KNMI. "Vergeet de weerkaarten niet." Op zijn website laat het instituut zien hoe de drukgebieden en fronten zich de komende drie dagen, naar verwachting, boven Europa zullen verplaatsen.

Groenland: "We maken met hulp van het EPS ook weerkaarten voor de komende tien dagen, maar het is niet zinvol om die op de site te zetten. Er bestaat namelijk niet zoiets als de gemiddelde weerkaart. Het verschil tussen twee kaarten kan nog zo gering zijn, voor het weer kan dat veel uitmaken. En de natuur 'kiest' altijd voor één variant. Het is aan ons om aan de EPS-verwachting te zien welke weerkaart daar het beste bij past."

Zo rolde gisteren de verwachting uit de bus dat het hogedrukgebied boven Rusland - met uitlopers tot boven Scandinavië - zondag aan kracht heeft ingeboet en dat een nieuw hogedrukgebied ten noordwesten van Ierland de vorst hier vrijwel zeker verdrijft.

Maar zo ver is het nog niet. Groenland: "Die schatting van 80 à 90 procent was gebaseerd op berekeningen van maandagmiddag. Ik heb hier de nieuwste EPS voor me liggen. Wellicht gaat het na komende maandag toch weer vriezen. Het is weer fifty-fifty