ANALYSE - Hoe wrang wil je het hebben. Eerder deze week zat CNV-voorman Jaap Smit nog in Oman om daar, met onder meer zijn vertrekkend FNV-collega Agnes Jongerius, het Nederlandse poldermodel aan te prijzen.

Zouden de inwoners van het golfstaatje weten hoezeer datzelfde model in Nederland onder druk staat? Voor de FNV is het de komende maanden erop of eronder - maar ook CNV'er Smit blijkt een stevig probleem te hebben, en dat dateert niet van vandaag of gisteren. Politiebond ACP heeft het gehad met de grotere CNV-bonden en gaat zich afsplitsen, de Acom (defensiepersoneel) overweegt hetzelfde.

Het grootste verschil met de strubbelingen in FNV-kringen is de wijze waarop de onderlinge verschillen worden uitgevochten. De boze FNV'ers vertoonden niet de minste schroom om hun conflicten op straat uit te vechten. Het CNV wist de vuile was tot gisteren binnen te houden en hield ook daarna de gelederen gesloten: een interviewverzoek aan CNV Vakmensen werd resoluut doorverwezen naar de overkoepelende vakcentrale die met één mond wenst te spreken.

Er zijn ook overeenkomsten. Zo spelen de verschillen in grootte van de aangesloten bonden zowel de FNV als het CNV parten. CNV Vakmensen (bouw, industrie, transport) is met afstand de grootste CNV-bond, gevolgd door Publieke Zaak, Onderwijs en de Dienstenbond. De veel kleinere ACP en Acom voelen zich in dit gezelschap totaal overvleugeld. Bij de FNV uit de onvrede zich anders: daar belagen zwaargewichten Bondgenoten en Abvakabo zich juist dat ze in de huidige stemverhoudingen niet nóg meer in de melk te brokkelen hebben.

En net als bij de FNV lag ook bij de CNV het pensioenakkoord ten grondslag aan het huidige oproer. De ACP was tegen maar moest zich neerleggen bij het meerderheidsstandpunt - zoals ook de opstandige FNV-bonden Bondgenoten en Abvakabo in het pensioendebat bakzeil moesten halen. Een afsplitsingsscenario is ook bij de FNV nog niet uitgesloten, al zal dat langs andere lijnen gaan: de grote vertrekken, de kleintjes blijven achter. Bij het CNV gaat het andersom: ACP en Acom beginnen voor zichzelf of zoeken aansluiting bij de FNV. Met de Nederlandse Politiebond van de FNV valt daar best over te praten.

FNV-boegbeelden Henk van der Kolk (Bondgenoten) en Jongerius (Vakcentrale) hebben lang hun best gedaan hun meningsverschillen af te doen als een zakelijk conflict. Maar ze konden uiteindelijk niet verhullen dat de onderlinge verhoudingen ijzig waren geworden. Ook binnen het CNV staan de verhoudingen op scherp. ACP-voorzitter Gerrit van de Kamp houdt het nog vrij zakelijk ("we hebben zware veren moeten laten vanwege de collectieve benadering"), Acom-voorman Jan Kleian steekt zijn ergernis over de persoon van Jaap Smit niet onder stoelen of banken ("hij legt ons het zwijgen op als wij het niet met CNV-standpunten eens zijn").

De kracht van het polderoverleg was altijd dat FNV en CNV op cruciale momenten samen optrokken. Nu dreigen de machtige koepels uiteen te vallen, maar ontstaan mogelijk nieuwe, machtige allianties. Hoe dan ook zal de Nederlandse vakbeweging nooit meer dezelfde zijn.