INTERVIEW - Architect Pi de Bruijn maakt zich zorgen. "Om de zoveel tijd een aanvalletje of een plaagstootje. En straks is er niets meer over van het toezicht op wat er in Nederland gebouwd wordt".

Deze week maakte minister Donner van binnenlandse zaken bekend dat gemeenten niet langer verplicht zijn om nieuwe bouwaanvragen voor te leggen aan een welstandscommissie. Een maatregel die bij sommigen in de bouwwereld voor opluchting zal zorgen.

Want welstandscommissies zorgen voor een hoop regeltjes en vertraging bij de bouw.

"Er wordt al tijden haast niets gebouwd in Nederland. Maar dat ligt niet aan de welstandscommissies. Die hebben op dit moment weinig te doen: er worden nauwelijks plannen ingediend. De bouwwereld speelt zelf niets meer klaar. Om dat op het bordje van welstandscommissies te schuiven is oneigenlijk."

Heeft u zelf dan nooit last gehad van welstandscommissies?

"Natuurlijk, welstandscommissies kunnen ontsporen. Zeker in het verleden had je eenzijdige, uitsluitend uit architecten samengestelde commissies. Daar kon het dan inderdaad te lang over de precieze kleur kozijnen gaan. Maar in de laatste jaren is er een hoop veranderd. De voorzitter is vaak een leek, een wijze oude man of vrouw. Natuurlijk moet je kritisch nadenken over de samenstelling, maar je moet het kind niet met het badwater weggooien."

Want anders gaat iedereen overal paarse gebouwen met groene stippen neerzetten?

"Gebouwen en stedenbouwkundige plannen vormen samen onze dagelijkse omgeving, dat is een publiek goed. Bouwbedrijven willen vooral veel bouwen, en daar geld mee verdienen. Maar er moet ook een tafel zijn waar wordt nagedacht over de maatschappelijke aspecten van wat er gebouwd wordt. Het zou toch banaal zijn als er helemaal geen maatschappelijke toets is.

"En los van het publieke belang: als jij een huis in een mooi jaren dertig wijkje koopt, en jouw buurman sloopt zijn huis, en bouwt er een roze aluminium toren voor in de plaats, dan heeft dat ook gevolgen voor de waarde van jouw huis. Straks is er niemand die daar nog iets tegen kan doen."

Maar nu houdt een niet-verkozen orgaan toezicht.

"De manier waarop we in Nederland onze welstand hebben ingericht is een erfenis van de wederopbouwperiode. Toen zagen we Nederland als één groot bouwwerk waar we met zijn allen aan moesten beitelen. Het toezicht daarop hebben we toen gedelegeerd aan een professionele groep. In België en Duitsland ligt het toezicht meer bij de politiek, daarom ziet het er daar ook minder uniform, minder aangeharkt uit. Ik zou er best voor zijn dat in Nederland politici meer verantwoordelijkheid nemen. Maar de kant die het nu opgaat, is dat er straks helemaal niemand meer toezicht houdt, en dat er alleen een stempel van een ambtenaar nodig is om te gaan bouwen."

Wat is uw voorstel dan?

"Ik denk dat je moet werken met gradaties van toezicht. Sommige plekken hebben een hoog cultureel belang. De Dam in Amsterdam, het Malieveld in Den Haag, daar kun je niet streng genoeg zijn. Aan de andere kant heb je stukken waar het minder erg is als iemand groene of blauwe dakpannen op zijn huis legt. Iedere gemeente zou zo'n onderverdeling in streng, gemiddeld en licht toezicht moeten opstellen.

"Ik was verantwoordelijk voor de wederopbouw van de wijk Roombeek in Enschede. Daar hebben we dit uitgeprobeerd. De Museumlaan, het hart van de wijk, daar waren we heel streng, daar mochten alleen toparchitecten bouwen. Als je wilde dat je pas afgestudeerde nichtje je huis ontwierp, dan kon dat ook, maar even verderop. Dat snappen mensen best. Zeker als je ze vooraf begeleidt bij hun plannen, en ze niet pas nadat ze duizenden euro's hebben geïnvesteerd op een onwillige commissie stuiten."

Commissies buitenspel

Boekel had in 2004 de primeur: het was de eerste gemeente in Nederland die de welstandscommissie afschafte. Dat voorbeeld kreeg tot nu toe alleen navolging van Eindhoven. Een gemeente die een welstandsbeleid heeft, is tot nu toe namelijk ook verplicht om een commissie in te stellen, die daar toezicht op houdt. Boekel en Eindhoven moesten dus iedere vorm van welstandsbeleid afschaffen: iedereen mag zonder toestemming alles bouwen. De wetswijziging die minister Donner deze week aankondigde, maakt het ook voor gemeenten die niet zo ver willen gaan toch mogelijk om de welstandscommissie af te schaffen. Ze kunnen de toetsing voortaan door een ambtenaar laten doen.