Het is nooit helemaal te voorkomen dat een man met psychiatrische problemen geweld gebruikt, zoals vrijdagmiddag in Hoensbroek. Maar de 'bemoeizorg' om deze mensen eerder op de radar te krijgen, staat onder druk door bezuinigingen.

Je hoeft geen psychiater te zijn om te vermoeden dat er iets mis was in het hoofd van de 41-jarige Limburger die vrijdag een man vermoordde en er twee ernstig verwondde, voordat hij door politiekogels omkwam. Hij was teruggekeerd met zwaard en hakbijl nadat de mannen hem hadden aangesproken op zijn pogingen coniferen met een fakkel in brand te steken. Vrij snel werd bekend dat de politie hem eerder al had aangemeld bij de plaatselijke psychiatrie, maar dat hij een 'zorgmijder' zou zijn.

Het riekt naar een psychose met bijbehorende wanen, moet psychiater en hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam Niels Mulder toegeven. Hij begon acht jaar geleden in Rotterdam met een intensieve samenwerking om deze groep mensen eerder op de radar te krijgen.

De zogeheten Assertive Community Treatment, kortweg ACT, wordt ook wel intensieve bemoeizorg genoemd: hulpverleners steken de koppen bij elkaar. Zodra ze een signaal opvangen - van een wijkagent, woningbouwvereniging, familie of buren - dat iemand mogelijk psychiatrische problemen heeft, gaan ze eropaf. Om hem - in driekwart van de meldingen gaat het om een man, de gemiddelde leeftijd ligt tegen de 40 jaar - zoals Mulder dat noemt 'eerst te verleiden' om hulp te aanvaarden. Wie de deur niet opendoet, ontvangt later opnieuw bezoek. "Je bent een soort colporteur. Vaak gaat het om mensen die eenzaam zijn, die het waarderen als er wordt aangebeld."

Zorgmijders zijn hardnekkig. "Ook al vermoeden we dat iemand last heeft van wanen, we vragen eerst of hij praktische hulp kan gebruiken. Vaak hebben mensen bijvoorbeeld een forse huurachterstand. Als je ze daarmee kunt helpen, accepteren ze sneller hulp voor hun psychiatrisch probleem. In de praktijk blijken de ACT-klanten trouwens in de overgrote meerderheid juist eerder slachtoffer van geweld dan dader.

Mulder en zijn ACT-teams van GGZ-instelling Bavo Europoort in Rotterdam bezoeken jaarlijks zo'n 200 nieuwe 'klanten'. Bij driekwart van deze mensen komen ze uiteindelijk binnen, ook al kan dat jaren duren. "Je moet het vertrouwen winnen, en dat is lastig." Wie hulp blijft weigeren, kan via een gerechtelijk dwangbevel opgenomen worden.

De ACT-aanpak is de afgelopen jaren over het hele land uitgespreid, ook de Limburgse GGZ werkt ermee, weet Mulder die een landelijke ACT- vereniging leidt. "Natuurlijk proberen we trieste dingen zoals in Hoensbroek te voorkomen, maar je kunt die nooit helemaal uitsluiten. Je komt pas echt ergens binnen als er duidelijke aanwijzingen voor psychiatrische problemen zijn."

Het baart hem zorgen dat de ACT-aanpak door bezuinigingen onder druk staat. "Waar we bleven terugkomen als iemand niet opendeed, moeten we nu mensen sneller uitschrijven, ook al vermoed je dat er iets mis is."

De toestand van de twee mannen van 48 en 50 jaar die ernstig gewond raakten, is stabiel, meldde het Openbaar Ministerie dit weekend.

---

Dader noemde zich op Facebook Jezus II

De dader van het drama in Hoensbroek had een dag daarvoor een waarschuwing gezet op vriendenwebsite Facebook. Hij schreef toen: '

' (vandaag is de dag des oordeels). Het Openbaar Ministerie in Maastricht liet gisteren weten op de hoogte te zijn van de uitlatingen van de man. Die noemde zichzelf op Facebook Jezus II en 'redder van deze aarde'. Ook beschouwde hij zichzelf als de reïncarnatie van King Arthur, de Egyptische god Thoth en de Babylonische godheid Mardoek.