opinie De mislukte bevrijdingsactie in Libië houdt ook verband met de bedrijfscultuur bij Defensie. Het is hoog tijd voor een cultuuromslag, zegt adviseur media en politiek en oud-fractieleider van de LPF Mat Herben.

"Niet je politieke tegenstander of zakelijke rivaal, maar je eigen organisatie vormt vaak het grootste probleem. Bij politieke partijen is dat zonneklaar, maar ook bij banken, voetbalclubs en ministeries spelen interne geschillen en de bedrijfscultuur een voorname rol. Het ministerie van defensie heeft een uitzonderlijke bedrijfscultuur, waar politiek onvoldoende oog voor is. De kracht van deze organisatie - loyaliteit en daadkracht - vormt ook haar zwakte.

Defensie heeft de stoere 'can do' houding overgenomen van Amerikaanse mariniers: we kennen geen problemen, alleen uitdagingen. Daardoor heeft de krijgsmacht de neiging te veel hooi op de vork te nemen, liever dan 'nee' te verkopen. De mislukte bevrijdingsactie in Libië is daarvan een voorbeeld.

Een operatie als deze is overigens een gedeelde verantwoordelijkheid voor de ministeries van buitenlandse zaken en van defensie. In de politiek heeft Buitenlandse Zaken altijd de leiding, in het Haagse jargon wordt gesproken over 'voortouw Buza'. Defensie is bij inzet in het buitenland 'alleen' belast met de uitvoering.

Mensen die de militaire mentaliteit kennen, weten dat Defensie zich dienstbaar opstelt ten opzichte van burgerlijke autoriteiten, op het onderdanige af. Een burgemeester of een ambassadeur krijgt hetzelfde eerbetoon als een generaal. Als de Nederlandse ambassade in Tripoli vraagt een landgenoot te evacueren, dan doet Defensie dat ogenblikkelijk.

Dat klinkt mooi, maar is het niet. Defensie moet bij militaire operaties het voortouw van Buitenlandse Zaken overnemen en niet dociel uitvoeren wat ambtenaren vragen. De ambassadeur op zijn beurt vertrouwt immers op het vakmanschap van de militairen.

Bij Defensie wordt het tijd voor een cultuuromslag die moet leiden tot een zelfbewuster optreden. Te vaak denken militairen dat zij alleen maar de opdrachten van de politieke of ambtelijke leiding moeten uitvoeren en dat die leiding goed voor hen heeft nagedacht. Ik houd mijn hart vast voor de komende ingrepen in de krijgsmacht.

Daar komt nog iets anders bij. De ervaren Hans Hillen meende de klus als minister wel te kunnen klaren zonder een staatssecretaris en zelfs zonder een politiek assistent. Maar het afbreukrisico bij Defensie zit niet in de werklast of politieke ervaring, maar in de eigen bedrijfscultuur.

Het was buitengewoon onverstandig om juist voor de post defensie de staatssecretaris te schrappen. De krijgsmacht is de grootste werkgever van het land en staat aan de vooravond van de grootste bezuinigingen ooit, in een periode dat er ondertussen voortdurende aandacht is vereist voor lopende operaties.

Van oudsher was de staatssecretaris verantwoordelijk voor de relatie met de bonden en problemen in de bedrijfsvoering. Een staatssecretaris die moet aftreden, veroorzaakt geen politieke crisis, een minister wel. Daarom richt de oppositie nu alle pijlen op Hillen, ook al is de kritiek inhoudelijk zwaar overdreven, zeker als het gaat om het fraudegeval in Den Helder.

De incidenten komen voor de linkse oppositie als een geschenk. Links heeft nauwelijks een alternatief voor het sociaal-economisch beleid van dit kabinet, of het vorige. Een linkse opstelling op het gebied van buitenlands beleid en Defensie ligt dan voor de hand.

Toch heeft de populistische toon bij de debatten over Afghanistan, het Midden-Oosten en Defensie mij wel verrast. Het klinkt allemaal erg jaren zeventig. Voor CDA en VVD zijn thans D66 en GroenLinks betere partners dan de PvdA, want redelijker.

Voor Hans Hillen geldt maar één advies: neem een politiek assistent, of beter nog, een staatssecretaris die Defensie door en door kent. Iemand als de VVD'er Hans van Baalen. Voor het klassieke politieke gevecht heeft Hillen geen assistentie nodig, maar in deze strijd tegen politieke bermbommen kan hij alle hulp gebruiken."