Politici werken zelf mee aan macht koningin

De Tweede Kamer mag bij formaties zelf een informateur aanwijzen, maar valt iedere keer terug op de koningin. „En dan zeggen politici nu dat het koningshuis te veel macht heeft, terwijl ze daar zelf aan meewerken. Dat is de PvdA en ook de PVV te verwijten", zegt hoogleraar staatsrecht Paul Bovend'Eert van de Radboud Universiteit in Nijmegen.

„Na de moeilijke formatie van de afgelopen maanden wordt nu de macht van het koningshuis ter discussie gesteld. Dank je de koekoek hoor, ik hou mijn hart vast als de politieke partijen zelf de formatie moeten gaan regelen”, aldus Bovend'Eert. Hij reageert op het debat dat woensdag in de Tweede Kamer is gehouden over de mate van politieke invloed van het koningshuis. Een meerderheid wil in meer of mindere mate de invloed van het staatshoofd beperken en pleit voor een ’modern koningschap’. De PVV, D66, SP, GroenLinks en de Partij voor de Dieren zien zelfs een louter ceremoniële rol weggelegd voor het koningshuis. Alleen CDA, VVD, ChristenUnie en SGP zijn tevreden over de huidige rol van het staatshoofd.

Het staatshoofd is momenteel lid van de regering en speelt ook een rol bij de formatie. „In het geval van de formatie staat al veertig jaar in het reglement van orde dat politieke partijen dat zelf kunnen doen. Maar daar is nooit wat mee gedaan.” Over de rol van de koningin als lid van de regering kan volgens Bovend'Eert wel degelijk een discussie worden gevoerd. „Als je bijvoorbeeld naar Scandinavische landen kijkt, is de rol van het koningshuis daar alleen ceremonieel. Nederland is met België en Spanje een van de weinige westerse landen waar het staatshoofd ook staatsrechtelijke macht heeft.

Bovend’ Eert vraagt zich af of het nodig is de positie te veranderen. „Er zijn geen klachten over het optreden van Beatrix. Dan zou het puur om modernisering gaan. Ons staatshoofd is niet democratisch gekozen, waar politici dat wel zijn. Voor de discussie of een erfelijke koning politieke invloed mag hebben, is echt wel wat te zeggen.”

Overigens denkt de hoogleraar niet dat er iets aan de positie van het staatshoofd gaat veranderen. „Het staatshoofd kan zelf aangeven dat haar taken puur ceremonieel worden, maar dat acht ik niet waarschijnlijk.” Anders moet de grondwet worden veranderd. „Dat is een lange, ingewikkelde procedure waar een twee derde meerderheid voor nodig is. En die is er volgens mij niet hoor.” Het koningshuis is in Nederland heel populair. „Politici passen wel op om zo'n geliefd instituut af te vallen.”