'Samenleving heeft meer nodig dan recht'

(Novum) - Een samenleving heeft meer nodig dan het recht. "We mogen elkaar niet loslaten." Dat zei premier Jan Peter Balkenende (CDA) woensdag tijdens de herdenking van Theo van Gogh, die precies een jaar geleden werd doodgeschoten en –gestoken in Amsterdam. Het recht heeft na de moord zijn loop gehad, zei de premier. "De dader is volgens de regels van het strafrecht berecht en veroordeeld. Dat is goed." Daarna richtte hij zijn vizier op de toekomst. "We moeten wel met elkaar verder samen."

De moordenaar van Van Gogh heeft volgens Balkenende inbreuk gemaakt 'op wat ons het meest wezenlijk is'. "In ons land hoort niemand angst te hebben om zijn of haar mening te geven." Het recht alleen kan gevoelens van angst en haat echter niet wegnemen, zei de premier. "Laten we samen optrekken en elkaar niet loslaten. We moeten ons niet uit elkaar laten spelen door die kleine groep mensen die zijn boodschap schrijft met bloed."

De herdenking in de Linnaeustraat werd bijgewoond door enkele honderden belangstellenden. Enkelen droegen protestborden mee. Op één ervan werd Balkenende verweten dat hij een jaar te laat op deze plaats was. Op een ander bord werden VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali en minister voor Vreemdelingenzaken Rita Verdonk (VVD) geprezen als 'moedig'. Enkele malen werden de toespraken van Balkenende en de Amsterdamse burgemeester Job Cohen (PvdA) door kreten onderbroken.

Cohen wees er in zijn toespraak op dat de herdenking zinloos is 'als wij daaruit geen lessen trekken'. "Weg met de angst. Kies voor de hoop."

De familie van Van Gogh was niet aanwezig bij de herdenking. Volgens het stadsdeel Oost-Watergraafsmeer, waar de Linnaeusstraat ligt, is de reden dat het 'emotioneel te zwaar' is voor de nabestaanden op de plek van de moord te zijn. De vader van de cineast is woensdagmiddag wel bij een herdenking in Hotel Arena. Voor aanvang daarvan houden hij en Cohen een toespraak. "De herdenking is kort en ingetogen en past bij wat er gebeurd is. In het debat mogen de vonken ervan af vliegen", vindt de Amsterdamse burgervader.

Vertegenwoordigers van de grote religies in Nederland komen woensdagavond bij elkaar in de aula van de Universiteit van Amsterdam. Zij praten over de moord op Van Gogh en over het respecteren van andere religies. Aan deze bijeenkomst nemen onder anderen bestuurders van de joodse, christelijke en islamitische gemeenschap deel.

Theo van Gogh werd vorig jaar gedood toen hij op weg was naar zijn werk. Mohammed Bouyeri is hiervoor eerder dit jaar veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. De dood van de cineast zorgde voor beroering in Nederland. Aan een zogenoemde lawaaidemonstratie op de Dam in Amsterdam namen op de avond na de moord ruim 25 duizend mensen deel.