'Generaal X bron misstanden Irak'

(Novum) - Een gepensioneerde generaal van Defensie heeft in juli vorig jaar de Volkskrant op eigen initiatief benaderd om openheid te geven over het vermeende wangedrag van Nederlandse militairen in Irak. De krant publiceerde enkele dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen, in november, over de kwestie. Zaterdag beschrijft de betreffende journalist in de krant hoe het artikel tot stand is gekomen.

In het stuk, dat vijf dagen voor de verkiezingen werd gepubliceerd, werd gesteld dat Nederlandse militairen in Irak zich in 2003 schuldig hebben gemaakt aan martelingen. De krant besloot openheid van zaken te geven 'vanwege de heftigheid van de reacties, onder meer van minister van Defensie Henk Kamp die de integriteit van de krant keer op keer in twijfel trok, omdat lezers erom vroegen en omdat de bronnen onlangs in opspraak kwamen'.

Demissionair minister van Defensie Henk Kamp (VVD) zei deze week te overwegen aangifte te doen tegen generaal b.d. Cees Neisingh, oud-bevelhebber van de marechaussee. Het besluit hangt af van de publicatie in de Volkskrant, zaterdag. Defensie stelt dat de uitspraak van Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes vorige week voor Radio 1, waarbij hij Neisingh aanwees als bron voor de gewraakte 'martelprimeur', de aanleiding is om een aangifte te overwegen.

'Generaal X', die de krant heeft benaderd, was ten tijde van het incident in functie. Het is niet duidelijk of het hier om Neisingh gaat. X zou Chef Defensiestaf Luuk Kroon hebben geadviseerd een onderzoek in te stellen. Het Openbaar Ministerie concludeerde destijds dat er geen sprake was van strafbare feiten. De journalist heeft de avond voor publicatie gesproken met Defensie en erkent zaterdag dat het beter was geweest als hij Defensie meer tijd had gegeven om te reageren.

De krant stelt dat 'een bron' in oktober twee nota's van de hand van Neisingh heeft aangeleverd. Daarin zou hij onder meer schrijven dat de sterke sociale controle in de weg staat van het doen van aangiftes. Ook schrijft hij dat het inzicht in de rechtsgrond voor het vier dagen vasthouden en ondervragen van Irakese burgers hem ontbreekt. De nota's dateren van drie weken na het incident.

Het weekblad Elsevier bracht eind vorige maand het nieuws dat PvdA-Kamerlid Ton Heerts de bron van het artikel zou zijn. Heerts ontkent dat. De Volkskrant zegt dat uit een gesprek met Heerts is gebleken dat het incident hem onbekend is.

VVD-fractievoorzitter Mark Rutte bevroedde een verband tussen het tijdstip van publicatie en de verkiezingen. "Drie jaar lang hebben die berichten liggen sudderen", zei Rutte in november. "Drie jaar lang. En dan ineens, vier dagen voor de verkiezingen, verschijnen er berichten in de media.” De Volkskrant stelt het stuk te hebben gepubliceerd zodra het klaar was. "Dat was pas in de week voor de verkiezingen. Die waren geen reden voor uitstel."

Er lopen nu drie onderzoeken naar de vermeende mishandelingen, door de Volskrant aanvankelijk betiteld als martelingen.