’Ik vrees dat politici zelden iets leren’

De hoorzittingen in het parlementaire onderzoek naar onderwijsvernieuwingen worden vandaag afgesloten. In het onderwijs zelf heerst veel scepsis over de afloop.

Oud-D66-Kamerlid Ursie Lambrechts verbaasde zich telkens weer hoe in 1997 mensen hun standpunt wijzigden na een onderhoud met staatssecretaris Netelenbos die de tweede fase in het vervolgonderwijs moest invoeren. „Hoe kwam het toch dat al die mensen in vrijheid verklaarden: het is allemaal heel ingewikkeld en moeilijk, en die na een overleg met de staatssecretaris bijdraaiden. Wat deed zij toch met die mensen? Draaide ze armen om? Zette zij hen onder druk? Was er sprake van chantage?”

Ze doelde gisteren tijdens de hoorzitting onder meer op de overeenkomst tussen de toenmalige voorzitter Tichelaar van de Algemene Onderwijsbond met Netelenbos. De AOb had grote bezwaren maar liet zich afkopen met vijftig miljoen (toen nog) gulden voor invoeringskosten. Hetzelfde gold voor de uitgevers van schoolmateriaal die waarschuwden de boeken niet op tijd klaar te zullen hebben. Na overleg met Netelenbos draaiden ze bij.

Lambrechts zelf had, naar aanleiding van contacten met schoolleiders en leraren, haar twijfels over de verbreding en verdieping van het programma in de tweede fase. Maar ook zij liet zich overtuigen door Netelenbos dat de scholen er klaar voor waren. Achteraf, voor de commissie, noemde ze het procesmanagement voortgezet onderwijs (pmvo) dat de tweede fase begeleidde een ’club met sekteachtige trekjes, met een blind geloof in de vernieuwing’.

Het pmvo wekte ook de stellige indruk dat het studiehuis verplicht was, zoals vele scholen dachten, maar dat was helemaal niet zo. Alleen de vier profielen waren verplicht. Dit beeld weersprak de staatssecretaris niet, omdat het studiehuis het leren in de profielen zou stimuleren, dacht het pmvo.

Ondanks haar twijfels heeft Lambrechts nooit gedacht tegen te stemmen. De handtekening van haar partij stond immers in het coalitieakkoord onder de invoeringsdatum. Lambrechts: „Dat was zeer onverstandig. Dan wordt het een prestigestrijd voor de staatssecretaris om die datum te halen. Daarin hebben we fout gehandeld.” Een paar dagen nadat de Kamer akkoord was gegaan, luidde de Onderwijsinspectie plotseling de noodklok. Scholen waren er inderdaad niet klaar voor, het lesprogramma was overladen. De daadwerkelijke invoering verliep rampzalig en moest al snel door de opvolger van Netelenbos, Adelmund, worden aangepast.

Lambrechts voelde zich belazerd. Tijdens de verhoren voor de commissie onderwijsvernieuwingen is haar gebleken dat Netelenbos waarschuwingen van Onderwijsraad, Onderwijsinspectie en andere ambtenaren negeerde. „Ik voel me met terugwerkende kracht genomen. We zijn op het verkeerde been gezet.”