Leven op het platteland wordt steeds veelzijdiger

Op het Nederlandse platteland zijn burenhulp en sociale controle niet langer vanzelfsprekend. Dat staat in het rapport ’Het beste van twee werelden’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Het platteland verandert in rap tempo, volgens het SCP. Maar die verandering is zeker niet alleen een teloorgang. Uit gesprekken met plattelanders blijkt wel dat ze zich ernstige zorgen maken over de traditionele problemen van veel kleine kernen: het verdwijnen van voorzieningen en van openbaar vervoer.

Maar het plattelandsleven wordt ook veelzijdiger. Vroeger was het platteland een hechte, eenzijdig op de landbouw gerichte gemeenschap. De laatste jaren zijn er steeds meer nieuwe belangen bijgekomen die een claim leggen op de buitenstedelijke ruimte: recreatie, natuur, woningbouw. Bovendien maken mensen zich steeds meer los van traditionele kerkelijke verbanden.

Daardoor wordt de samenleving gevarieerder. Veel plattelanders vinden dat niet erg: ze waarderen het feit dat ze vrijer zijn geworden in het kiezen van hun sociale omgeving. Tegelijkertijd zijn ze blij dat het openbare leven nog niet zo anoniem is als in de stad: het ’beste van twee werelden’ dus. Men houdt elkaar nog steeds in de gaten, maar de strenge normen waarmee mensen vroeger elkaars gedrag beoordeelden, zijn wat minder knellend geworden.

De onderzoekers constateren bijvoorbeeld dat in Twente het ’noaberschap’ verdwijnt. Dat was een ingewikkeld stelsel van regels dat voorschreef welke buren elkaar bij welke gelegenheden hulp moesten bieden. Tegenwoordig hoef je ook niet meer automatisch het hele dorp uit te nodigen als je trouwt.

In de plaats van zulke traditionele stelsels komt meer vrijblijvende hulp aan elkaar, die georganiseerd is langs ’nieuwe scheidslijnen’. De oude scheidslijnen liepen vooral langs agrarische lijnen: boeren leefden apart van landarbeiders of niet-agrariërs. In de huidige plattelandssamenleving treffen zulke mensen elkaar vaak wel.

Het platteland mag dan moderniseren, plattelanders voelen zich nog wel ’anders’, aldus het SCP. Ze eisen van nieuwkomers dat die zich aanpassen aan de geldende normen en meedoen met de dorpssamenleving.

Al hoorden de onderzoekers in Zeeland ook enige kanttekeningen: op sommige plekken storten nieuwkomers zich zó enthousiast in het lokale verenigingsleven dat ze alle bestuursfuncties wegkapen voor de neus van de autochtone bevolking. Dat is nou ook weer niet de bedoeling.