Zonder sociale partners geen draagvlak voor crisispakket

De sociale partners onderhandelden afgelopen weken bij wijze van spreken mee over het crisispakket van het kabinet. Uniek, maar ook begrijpelijk, gezien het karakter van de maatregelen.

De hoofdrolspelers in de Nederlandse polder waren de afgelopen twee weken bijzonder actief. Zowel voor de schermen als achter de schermen. Wat voor de schermen gebeurde was niet altijd in overeenstemming met de zaken die achter de schermen werden gedaan.

Dit weekeinde sprak FNV-voorzitter Jongerius nog dreigende taal in de Telegraaf. Ze wekte de indruk dat de FNV een verhoging van de AOW-leeftijd nooit of te nimmer zou steunen. Eerder werd een zogenaamd akkoord bekendgemaakt tussen de sociale partners over de aanpak van de crisis. Werknemers beloofden loonmatiging en de werkgevers zouden in ruil daarvoor de FNV steunen in haar verzet tegen verhoging van de AOW-leeftijd.

Ondertussen werd door VNO en FNV achter de schermen meegedacht met de onderhandelaars van de coalitiepartijen. Ook over de precieze vormgeving van een verhoging van de AOW-leeftijd en mogelijke alternatieven om de overheidsfinanciën op de langere termijn gezond te krijgen.

Dat een coalitie eerst steun zoekt bij de sociale partners, nog voor de coalitiefracties, de Kamer als geheel en zelfs het kabinet worden geïnformeerd, is uniek in de Nederlandse politieke geschiedenis. Sociale partners hebben een invloed op het beleidspakket waar een individueel lid van een coalitiefractie, laat staan van een oppositiefractie, alleen maar van kan dromen.

Het was echter vanaf het begin duidelijk dat de coalitie volledig afhankelijk was van een draagvlak bij sociale partners, wilde een beleidspakket enig kans van slagen hebben.

Loonmatiging is daarbij (opnieuw) het centrale begrip. Strikt genomen is er eigenlijk niet zoveel reden om de lonen te matigen, laat staan te bevriezen. Loonmatiging hielp de Nederlandse economie er in de jaren tachtig bovenop, omdat het een verbetering van de concurrentiepositie betekende. Nederland is sterk afhankelijk van de export, maar in het buitenland is de vraag volledig weggevallen. Loonmatiging helpt in dit geval dus niet.

Maar het betekent wel dat het kabinet veel minder geld kwijt is aan de aan de loonontwikkeling gekoppelde uitkeringen en het levert een argument op om rustiger aan te doen met de salarissen van ambtenaren. Volgens ingewijden kan dat een meevaller voor de schatkist opleveren van 1,25 miljard euro per jaar.

Maar er zijn veel meer zaken waarbij de medewerking van de sociale partners essentieel is. Zo is de medewerking van werkgevers nodig om deeltijd-WW mogelijk te maken. En het zijn de sociale partners die de miljarden die in de opleidings- en ontwikkelingsfondsen in verschillende bedrijfstakken zitten, vrij moeten maken, zoals het kabinet graag wil.

Balkenende, Bos en Rouvoet hebben dit belang zwaar laten wegen. Dat de zaak daarmee voor de buitenstaander ondoorzichtiger geworden is, nemen ze op de koop toe.